جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي ) — الصفحة ٤٠
از بصره تا سوق الاهواز
عباسى مىناميدند . « 2 »
اصطخرى در مسالك الممالك مىگويد : ابلّه بر ، رود ابله است و در اين رود هورى است عظيم كه كشتى از دريا رهايى يابد . اينجا بيم غرق شدن باشد و آن را « هور ابلّه » خوانند . « 3 »
ناصر خسرو كه در سال 438 ه ق از شهر ابلّه ديدن كرده در سفرنامهء خود مىنويسد : شهر ابلّه بر كنار نهر است و نهر ، بدان موسوم است ، شهرى آبادان ديدم با قصرها و بازارها و مساجد و اربطه ( رباطها - كاروانسراها ) كه آن را حدّ و وصف نتوان كرد و اصل شهر بر جانب شمال نهر بود و از جانب جنوب نيز ، محلّتها ( محلهها ) و مساجد و اربطهها و بازارها بود و بناهاى عظيم بود چنان كه از آن نزهتر ( پاكتر ) در عالم نباشد و آن را شق عثمان مىگفتند و . . . « 4 »
2 - از ابلّه تا « بيان »
) Bayan (
پنج فرسخ .
3 - از بيان تا « حصن مهدى »
) Hicn - Mohdy (
از راه خشكى سواره شش فرسخ و از راه رودخانهء « جديد »
) Nahr - al - Djadyd (
هشت فرسخ ( دو مرحله ) « 5 »
است . و برابر نقل ابن حوقل بيان تا حصن مهدى يك منزل بر پشت شتر مسافت دارد . « 6 »
حصن مهدى يا دژ مهدى قلعهاى است كه مهدى خليفهء عباسى ( پدر هارون الرشيد ) آن را ساخته بود و امروز ( سال 320 ه . ق ) از آن اثرى نيست . « 7 »
4 - از حصن مهدى تا « سوق الاربعاء »
( SouK - al - Arbaa (
چهار فرسخ .
5 - از سوق الاربعاء تا « محول »
) Mohavwal (
شش فرسخ .
6 - از محول تا « دولاب »
) Doulab (
هشت فرسخ .
7 - از دولاب تا « سوق الاهواز »
) Souk - aL - Ahwaz (
دو فرسخ . بنابراين از بصره تا
( 2 ) - لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 51 .
( 3 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 83 . آدم متز ، دربارهء كشتيرانى در رودخانهها و استفاده از زورق در شبكهء شهرهاى بصره ، اطلاعات ارزندهاى ارائه مىدهد . جهت اطلاع ، ر . ك . به : آدم متز ، تمدّن اسلامى در قرن چهارم هجرى ، ص 218 ، 21 - 220 ، 5 - 244 .
( 4 ) - ناصر خسرو ، سفرنامه ، ص 159 .
( 5 ) - اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 94 .
( 6 ) - ابن حوقل ، صورة الارض ، ص 30 .
( 7 ) - ابو القاسم بن احمد جيهانى ، اشكال العالم ، ص 104 .