تصوير امامان شيعه در دائرة المعارف اسلام ( فارسي ) — الصفحة ١١٨

شخصيت فردى امام حسن عليه السّلام

در روايات تاريخى نيز نقل شده است كه امير مؤمنان عليه السّلام به دليل بىپروايى امام حسن عليه السّلام در جنگ او را از رفتن به ميدان بازداشت . « 1 »

انكار هوشمندى و ذكاوت امام مجتبى عليه السّلام نيز با صرف‌نظر از اينكه ادعاى بدون دليلى است قاعدتا يا بايد از راه وراثت ثابت شود ، كه چنين موضوعى با نظر به نسب و پدر و مادر امام مجتبى عليه السّلام منتفى است ، و برعكس ، آنان در حد كمال از هوش و ذكاوت بهره‌مند بوده‌اند ، يا از سخنان و گفتار است ، كه خطبه‌ها و سخنان امام مجتبى عليه السّلام در كتب حديثى و تاريخى ، خلاف نظر نويسنده را ثابت مىكند ؛ محض نمونه بنابر روايتى از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ، امام حسن عليه السّلام ، عقل مجسم توصيف شده است : لو كان العقل رجلا لكان الحسن . « 2 » امام حسن عليه السّلام ، از نظر حافظه نيز بسيار قوى بود ؛ چنان‌كه سخنان رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله را كه در كودكى شنيده بود براى مردم باز مىگفت . « 3 »

همچنين از راه اعمال و رفتار مىتوان به فقدان هوش و ذكاوت در كسى پى برد ، كه نويسنده هيچ مطلب يا گزارشى در اين زمينه ارائه نداده است . به نظر مىرسد تنها چيزى كه نويسنده را به چنين ادعاى سست و بىدليلى سوق داده است ، نگاه ظاهرى و سطحى به ماجراى صلح بوده باشد ؛ اما به عكس ، صلح با معاويه و اتخاذ اين سياست در آن برهه ، از كمال ذكاوت و هوشمندى سياسى آن حضرت حكايت دارد ؛ امرى كه بزرگان اصحاب از درك عمق آن عاجز بودند و تنها هنگامى به حكمت آن پى بردند كه يك دهه گذشت و خيانتهاى اشراف آشكار گشت .

نويسنده به لكنت زبان امام حسن عليه السّلام اشاره كرده است . هرچند در روايات به اين نكته اشاره شده است ، با توجه به گزارشهاى تاريخى به نظر مىرسد اين موضوع نيز نسبت ناروايى بيش نيست .

( 1 ) . نهج البلاغه ، ترجمهء شهيدى ، خطبهء 207 ، ص 240 . ( 2 ) . ابراهيم بن محمد جوينى ، فرائد السمطين ، ج 2 ، ص 68 . ( 3 ) . باقر شريف القرشى ، حياة الامام الحسن بن على عليه السّلام ، ج 1 ، ص 62 .