جنة العاصمة ( فارسي ) — الصفحة ٥٧٨

وجوه اعراب سخنان آن حضرت عليها السّلام

و ممكن است كه هر دو ضمير راجع به محجّه باشد ، در اين صورت فقرهء ثانيه تأكيد است براى فقرهء اولى . و جواب شرط ثانى به قرينهء مقام حذف شده ، يا آنكه دو فقره جواب دو شرط است با هم لفظا و معنا .

لاعتلقه : ضمير فاعل راجع به ابى الحسن عليه السّلام است ، و ضمير مفعول راجع به زمام است ، و احتمال دارد كه برعكس باشد .

لسار بهم : باء براى تعديه است يعنى لسيّرهم .

لا يكلم خشاشه : خشاش مرفوع است بر فاعليّت و مفعول محذوف است أى :

موضعه من فم المركوب .

لا يكل سائره و لا يمل راكبه : به رفع هر دو بنابر فاعليّت در اول ، و بنابر نيابت فاعل از دوم چنانچه نيز از شرح لغات ظاهر مىشود .

لا يتعتع مراكبه : بنابر بناء للفاعل و نصب راكبه بنابر مفعوليّت يا رفع آن بنابر فاعليّت در اول و بنابر نائب فاعل بودن چنانچه نيز از شرح لغت ظاهر مىشود .

و لأصدرهم بطانا : منصوب است بنابر اينكه حال از ضمير مفعول باشد .

و نصح لهم سرّا و إعلانا : نصب در هر دو بنابر مصدريّت يعنى پند داد براى ايشان پند سرّى و پند آشكارا ، يا بنابر ظرفيّت يعنى در پنهانى و آشكارا .

قد تحيّر بهم الريّ : باء براى تعديه است أي : حيّرهم ، يا به معناى في ، أي : تحيّر فيهم الريّ .

و لم يكن يحلى بنا : به روايت احتجاج واو حاليّه است و جملهء بعد آن حاليّه است .

و غير متحل : بنا به دو روايت ديگر آن هم حال است مثل بطانا .

تخطّى : به خاء نقطه‌دار بنابر آنچه در بعضى از نسخه‌ها است ، أي : و لم يكن تخطّى طوره منتفعا من الدنيا بنائل غير ريّ الناهل .