الامام الرضا ( ع ) تاريخ و دراسة ( تحليلى از زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — الصفحة ١٧٢
مرثيه بر امام عليه السّلام
قبران في طوس خير النّاس كلّهم * و قبر شرّهم هذا من العبر « 1 »
ما ينفع الرّجس من قرب الزكي و ما * على الزّكى بقرب الرّجس من ضرر « 2 »
هيهات كلّ امرى رهن بما كسبت * له يداه فخذ ما شئت او فذر « 3 »
دعبل مرثيه‌هاى زيادى در سوگ امام رضا عليه السّلام سروده ، و به اين وسيله در تبليغ مذهب خود كوشيده ، و نظر امّت را به ستمهايى كه بر اهل بيت عصمت عليهم السّلام وارد شده ، و تجاوزى كه بر حقوق آنها به عمل آمده جلب كرده است ، همچنين از اين طريق تباهى دستگاههاى حاكم را كه جور و بيداد آنها ، از حدّ معقول گذشته به گوش مردم رسانيده است .
دعبل از بزرگترين شاعران اين دوره ، و در دفاع از ايمان و اعتقاد خود از سخت‌ترين كسان به شمار است ، او در شعر خود صورت صحيحى از روش و ماهيّت حكومت خودكامه عبّاسان به دست مىدهد ، و مصائبى را كه از جور و ستم آنها بر اهل بيت عليهم السّلام وارد شده ، بيان مىكند .
و نيز از جمله كسانى كه امام رضا عليه السّلام را مرثيه گفته‌اند ، علىّ بن ابى عبد اللّه خوافى است ، او گفته است :
يا أرض طوس سقاك اللّه رحمته * ماذا حويت من الخيرات يا طوس « 4 »
طابت بقاعك في الدّنيا و طيّبها * شخص ثوى بسناباد مرموس « 5 »
شخص عزيز على الاسلام مصرعه * في رحمة اللّه مغمور و مغموس « 6 »
( 1 ) - دو قبر در طوس است ، يكى قبر بهترين تمام مردم و ديگر قبر بدترين تمام مردم و اين از عبرتهاى روزگار است . ( 2 ) - پليد از نزديك بودنش به پاك سودى نمىبرد ، و به پاك از نزديك بودن پليد به او هيچ زيانى نمىرسد . ( 3 ) - هيهات هر كسى در گرو عمل خويش است و دستآوردهاى او از آن اوست ، اكنون آنچه مىخواهى برگير يا رها كن . ( 4 ) - اى زمين طوس ، خداوند تو را از رحمت خود ، سيراب كند كه چه خيرات و خوبيهاى بسيارى تو اى طوس دربر دارى . ( 5 ) - در دنيا سرزمينهاى تو پاكيزه باد ، و پاكيزه كرده است آن را شخصيّتى كه در سناباد آرميده و در خاك غنوده است . ( 6 ) - او شخصى است كه شهادتش بر اسلام گران و سنگين است و در رحمت پروردگار فرو رفته ، و غوطه‌ور است .