بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٩
6 . سنجش داستان‌هاى قرآنى با تورات
افزون بر اين كه در قرآن ، شخصيت يوسف آشكارتر از روايت تورات تصوير شده است « 1 » ؛ 2 . تورات ، مهر و دوستى يعقوب به يوسف را از اين‌رو مىداند كه يوسف با سخن‌چينى ، بدرفتارىهاى برادران را به پدر گزارش مىكرد ؛ و بالاتر از آن ، فرزند دوران پيرى يعقوب بود ، و افزون بر اينها خوابى ديد كه پيش پدر عزيزتر شد . « 2 » اما قرآن كريم ، زمينهء عشق يعقوب به يوسف را از يك سو ، خواب شگفت و پيش‌گويانهء يوسف مىداند و از ديگر سو ، آگاهى يعقوب به اين كه يوسف در آينده به مقامات معنوى شگفتى چون پيامبرى خواهد رسيد ، و به دانش‌هايى دست خواهد يافت چون دانش رويدادگزارى و خواب‌گزارى « 3 » ( تأويل و تعبير رؤيا ) .
3 . اين نكته كه برادران يوسف ، پيش از آن كه يوسف با آنان بيرون رود ، براى نابودى او توطئه كردند و نقشه كشيدند ، و نيز پدر را براى دوستى يوسف ، آشكارا گمراه شمردند ، چيزى است كه تنها در قرآن آمده است . در اين آيات : « همانا كه در داستان يوسف و برادرانش آيه‌ها و آموزه‌هايى است براى پرس و جوگران ؛ آن‌گاه كه [ برادران از روى رشك و كينه ] گفتند : با اين كه ما برنا و برومنديم ، پدر ، يوسف و برادر [ مادرى ] اش را بيشتر دوست دارد ، همانا كه پدر ما سخت گمراه است . [ از پى اين بود كه به همديگر گفتند ] يوسف را بكشيد يا به جايى دوردست بيفكنيد ، تا توجّه پدر ، تنها به شما باشد و از آن پس گروهى شايسته باشيد » . « 4 »
4 . از گزارش تورات برمىآيد كه اين خود يعقوب بود كه از يوسف خواست تا نزد برادران كه در دشت « شكيم » - جايى به گمان بسيار ، در شرق نابلس امروزى - گوسفند مىچراندند ، برود . « 5 » اما در گزارش قرآن ، اين برادران بودند كه از پدر خواستند تا يوسف همراه آنان برود ، و پدر از رشك و كينهء برادران به يوسف بيمناك و نگران بود : « [ برادران ] گفتند : پدرجان ، چرا در كار يوسف به ما بدگمانى ، با اين كه ما خيرخواه و دوستدار اوييم ، فردا او را با ما بفرست تا
( 1 ) . دربارهء تفسير سورهء يوسف بنگريد به : تفسير المنار ، 12 / 251 - 324 ، 13 / 1 به بعد ؛ تفسير سورهء يوسف از رشيد رضا ؛ تفسير بيضاوى ، 1 / 486 - 511 ، تفسير طبرى ، 12 / 149 - 238 ، 13 / 1 - 91 ؛ تفسير قرطبى ، 9 / 118 - 277 ؛ تفسير آلوسى ، 12 / 170 - 261 ، 13 / 1 - 84 ؛ تفسير نسفى ، 2 / 210 - 241 ؛ مؤتمر تفسير سورهء يوسف ( 2 جلد ) . ( 2 ) . سفر پيدايش ، 37 : 2 - 11 . ( 3 ) . « وَ كَذلِكَ يَجْتَبِيكَ رَبُّكَ وَ يُعَلِّمُكَ مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ وَ يُتِمُّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ عَلى آلِ يَعْقُوبَ كَما أَتَمَّها عَلى أَبَوَيْكَ مِنْ قَبْلُ إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ » ( سورهء يوسف ، آيهء 6 ) . ( 4 ) . « لَقَدْ كانَ فِي يُوسُفَ وَ إِخْوَتِهِ آياتٌ لِلسَّائِلِينَ * إِذْ قالُوا لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِلى أَبِينا مِنَّا وَ نَحْنُ عُصْبَةٌ ، إِنَّ أَبانا لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ * اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَ تَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْماً صالِحِينَ » ( سورهء يوسف ، آيات 7 - 9 ) . ( 5 ) . سفر پيدايش ، 37 : 12 - 16 .