بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٠٧
3 . پيكار حبشيان و پيوند آن با داستان اخدود
و گسترش و نشت و نفوذهاى عربى در حبشه را تا آنجا از پى آورد « 1 » كه كسانى برپايى خود مملكت « اكسوم » را كار عرب‌هاى جنوبى دانسته‌اند . « 2 »
به هر رو ، عرب‌هاى جنوبى در روزگار « علهان نهفان » « 3 » ، پادشاه سبأ و ذىريدان ، گرفتار درگيرىها و ناامنىهايى بودند ، چنان كه « علهان » ناگزير به بستن پيمانى با پادشاه حبشه « جدره » ( گادارا ) شد كه به گفتهء فون ويسمن ، در آن روزگاران بر كناره‌هاى شرقى درياى سرخ از ينبع تا عسير و نيز بر تنگهء باب المندب دست داشت . « 4 » در سنگ‌نوشته‌اى كه به « گكنس » اول « 5 » نام‌بردار است نيز مىخوانيم : هنگامى كه سپاه « شعر اوتر » با حضرميان در پيكار بود ، حبشيان - و چه بسا همراه با ردمانيان - بر سپاهيان او شبيخون زدند و بخش‌هايى از سرزمين‌هاى وابسته به او را به يغما بردند و زيانى بسيار به آنها رساندند . « 6 » و « شعراوتر » چنان كه در سنگ‌نوشته 631 جيم آمده است ، سپه‌سالار خويش « قطبان اوكان » را به كين‌خواهى از حبشيان فرستاد و او با يارى نيروهاى ديگرى از سبائيان كه به او پيوسته بودند ، توانست نخست حبشىها را دوره ( محاصره ) كند و سپس ناگهان بر آنان بتازد و با زور شمشير ناگزيرشان كند تا سرزمين « ظفار » را واگذارند و به « معاهر » ( معهرتن ) روى آورند « 7 » ؛ هر چند او نتوانست بر بخش‌هاى غربى يمن و كناره‌هاى درياى سرخ دست يابد و اين سرزمين‌ها هم‌چنان در دست حبشيان باقى ماند . « 8 »
از سوى ديگر ، گزارش‌هايى موجود است گوياى تاخت و تازها و لشكركشىهاى حميريان به سرزمين‌هاى ميانى درهء نيل و شمال افريقا « 9 » . « كوسن دوپرسيوال » نيز از تاخت و تازى ياد
( 1 ) . در اين باره بنگريد به : موسكاتى ، همان ، 214 ، 223 ؛ جواد على ، 3 / 453 ؛ صلاح الشامى ، الموانى السودانية ، 50 - 52 ؛ فضلو حورانى ، همان ، 85 ؛ نيز : Caussin de Perseval , op - cit , p . 28 ؛ Die Araber , I . p . 114 ؛ A . H . M . Jones and E . Monroe , Histoire de l'Abyssinie , Paris , 1935 ؛ Hand buch , I . p . 34 . ( 2 ) . فضلو حورانى ، همان ، 85 ؛ جواد على ، همان ، 3 / 451 ؛ نيز : Die Araber , I . p . 114 . ( 3 ) . فرمانروايى « علهان نهفان » به گفتهء فيلبى حوالى سال 135 پيش از ميلاد بوده است و به گفتهء آلبرت جيم سال‌هاى 85 - 65 ، و به گفتهء آلبرايت حوالى سال 60 و به گفتهء « فون ويسمن » حوالى سال 160 . بنگريد به : Von Wissman and Hofner , op - cit , p . 113 ؛ A . Jamme , op - cit , p . 390 ؛ J . Philby . op - cit , p . 124 . ( 4 ) . Le Museon , 1964 ، 3 - 4 ، p . 471 . ( 5 ) . Guekens I ( 6 ) . G . Ryckmans , Inscriptions Sud - Arabes , p . 297 f ; A . Jamme , op - cit , p . 301 . ( 7 ) . Ibid . p . 132 . ( 8 ) . Le Museon , 1964 ، 3 - 4 ، p . 475 . ( 9 ) . مصطفى مسعد ، همان ، 108 .