بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٨٨

7 . سيل عرم و كوچ‌هاى يمنيان

زمينه‌ساز كوچ‌هاى ديگرى شده است كه مورخان مسلمان از آنها سخن گفته‌اند . « 1 » بارى هر چه بوده ، چنان كه مورخان نيز گفته‌اند ، كوچ بسيارى از تيره‌هاى ازدى از پى سيل ويرانگر عرم و ويرانى سد مآرب بوده است . پيش‌آمدى كه به آسانى نمىتوان گفت كى بوده است زيرا - چنان كه پيش‌تر نيز گفته‌ايم - سدّ مآرب از آنگاه كه در نيمه‌هاى سدهء هفتم يا هشتم پيش از ميلاد « 2 » بنياد گرفت تا آنگاه كه پس از روزگارى دراز در سال 543 ميلادى براى آخرين بار اصلاح و بازسازى شد ، چندين بار دست‌خوش شكستگى و دچار ويرانى گرديد . همان‌گونه كه چندين بار اصلاح و بازسازى شد . « 3 » و از اين رو ، ما به درستى نمىدانيم كه كوچ‌هاى ياد شده در چه هنگامى از اين دوره ، كه شايد بيش از دوازده سده باشد ، صورت گرفته است .

و اما اينكه ويرانى سد كار موش كورهايى با چنگ و دندان آهنين بوده است « 4 » ، گزافه و خرافه‌اى است كه جز از ذهن و زبان افسانه‌سازان و خيال‌پردازان بيرون نمىتراود و به هيچ رو نمىتواند راست و درست باشد ، همان‌گونه كه سخن « كيتانى » نيز كه ويرانى سد را پىآمد خشك شدن آن گفته است ، نمىتواند پذيرفتنى باشد ، زيرا فشار آب بر ديواره‌هاى سد و راه افتادن سيل ويرانگر عرم خود بسنده است تا نادرستى اين انديشه را نشان دهد . « 5 » افزون بر اينكه اين پندار با گزارش قرآن كريم ، كه آشكارا از سيل سخن گفته است « 6 » ، ناسازگار است .

اما مهم‌ترين چيزهايى كه زمينه شد تا سد بشكند و سيل سرازير شود ، دو چيز بود : يكى

( 1 ) . رژى بلاشر ، همان ، 32 . ( 2 ) . جواد على ، 2 / 281 ؛ نزيه مؤيد العظم ، همان ، 88 ؛ نيز : H . Von Wissmann and M . Hofner , op - cit , p . 27 ؛ D . Nielson , op - cit , p . 79 . ( 3 ) . فريتز هومل ، همان ، 109 ؛ فؤاد حسنين ، همان ، 304 ؛ احمد فخرى ، همان ، 183 ؛ جواد على ، 2 / 580 ، 586 ، 3 / 483 - 484 ؛ نيز : R . A . Nicholson , op - cit , p . 16 ؛ Le Museon , 1964 ، 3 - 4 ، pp . 493 - 494 ؛ A . Jamme , op - cit , p . 176 ؛ J . B . Philby , op - cit , p . 118 . ( 4 ) . ابن خلدون ، 2 / 50 ؛ ياقوت ، 5 / 35 ؛ دميرى ، 1 / 445 ؛ مروج الذهب ، 2 / 163 - 164 ؛ تاريخ يعقوبى ، 1 / 205 ؛ الدر الثمينه ، 326 ؛ تفسير طبرى ، 22 / 80 - 86 ؛ تفسير روح المعانى ، 22 / 127 - 133 ؛ ابن كثير ، 2 / 160 ؛ بسنجيد با : ميدانى ، 1 / 275 - 276 ؛ نهاية الارب ، 3 / 283 - 288 . ( 5 ) . جواد على ، 1 / 244 - 246 ؛ نيز : L . Caetani , Studi Della Historia Oriental , J . pp . 64 ، 185 ، 186 ، 192 ، 267 ، 290 ؛ Alois Musil , Northern Nejd , pp . 309 - 10 . ( 6 ) . سورهء سبأ ، آيات 15 - 19 .