بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٧٨

6 . ويرانى سدّ

سدّ مآرب - چنان كه پيشتر نيز گفته‌ايم - در روزگار « سمه على ينوف » در نيمه‌هاى سدهء هفتم پيش از ميلاد « 1 » حوالى سال 650 يا 700 يا 750 ق . م . ساخته شد و آخرين اصلاح و بازسازىها در سال 542 ميلادى در روزگار ابرههء حبشى در آن انجام گرفت . و در اين فاصلهء كم و بيش هزار و دويست ساله و چه بسا بيش‌تر - زيرا به گفتهء برخى ، سد تا حوالى سال 575 ميلادى « 2 » پايدار بوده است - پايه‌هاى آن بارها دست‌خوش شكستگى و آسيب شد - ، و از اين رو ، نمىتوانيم بر پايهء آگاهىهايى كه تاكنون به دست آورده‌ايم ، بازمانده‌هايى از آن را كه هنوز در كنار دو دهانهء سد برپاست ، از روزگار « سمه على ينوف » با « يتع امربين » يا ديگرى بدانيم . هر چند اگر اين بازمانده‌ها را با بازمانده‌هاى معبد صرواح و معبد محرم بلقيس ، كه هر دو از آن روزگاراند ، بسنجيم و به ياد داشته باشيم كه ويرانى سد ، پىآمد شكست و شكاف پديد آمده در ديوارهء بزرگ سد بوده است كه آن هم ميان دو دهانه جاى داشته است ، بىميل نيستيم سخن كسانى را بپذيريم كه آن بازمانده‌ها را از آن روزگاران ، يعنى روزگار « سمه على ينوف » مىدانند . البته با پذيرش اين كه شايد در آنها اصلاح و ترميم‌هايى نيز انجام گرفته باشد ، مگر اينكه اسنادى يافت شود نشانگر چيزى جز آنچه گفتيم ، و چنين اسنادى ، تاكنون به دست نيامده است . « 3 »

در كتيبهء شمارهء 825 « گلازر » مىخوانيم : در جنگى كه ميان پادشاه سبأ « شعراوتر » ( 65 - 55 ق . م . « 4 » ) و پادشاه حضرموت « عزيلط « 5 » » روى داد ، روميان فرصت را غنيمت شمرده براى

( 1 ) . فيلبى نخست روزگار فرمانروايى « سمه على ينوف » را 660 - 640 پيش از ميلاد دانسته است ، امّا سپس از اين راى برگشته و در ستون و فهرستى كه در مجلهء Le Museon نشر داده ، سال 780 پيش از ميلاد را آغاز فرمانروايى او گفته است و دورهء فرمانروايى او و جانشينش « يتع امربين » را روى هم ، سى سال يعنى تا سال 750 پيش از ميلاد پنداشته است . ( بنگريد به : جواد على ، 2 / 312 ) . ( 2 ) . جواد على ، 7 / 210 ؛ نيز : A . Grohmann , op - cit , p . 151 ; Grohmann , Sudarabien als Wirtsch aftsgebiet , 11 , pp . 23 - 28 . ( 3 ) . احمد فخرى ، همان ، 184 . ( 4 ) . بسنجيد با : A . Jamme , Sabaean Inscriptions frome Mahram Bilquist , p . 390 . A . Grohmann , op - cit , p . 28 . ( 5 ) . H . Von Wissmann and M . Hofner , op - cit , p . 113 ؛ Berlin Handbuch , 1 , p . 93 ؛ A . Jamme , op - cit , p . 300 ؛ CIH , 334 .