بررسى تاريخى قصص قرآن ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٢٢٦

2 . ثموديان در نوشته‌هاى كهن

الجندل » است در « جوف » در جنوب وادى سرحان ، اما شهر سوم « بداناتا » را « ادوارد گلازر » همان بيشه ( يا بشاى ) كنونى در عسير دانسته است . « 1 » مىبينيم كه « پلينى » ثموديان را در درون شبه جزيره جاى مىدهد . شايد از اين‌رو كه كرانه‌هاى درياى سرخ در آن روزگار ، در دست لحيانيان بوده است و لحيانيان - چنان كه پيش‌تر گفته‌ايم - شاخه‌اى از ثموديان شمرده شده‌اند . « 2 » و گويا نظر « كلوديوس بتولمايس » ( 138 - 165 م . ) به منابع عربى نزديك‌تر باشد تا به منابع كلاسيك فرنگى كه جاىگاه ثموديان را ميان سراكنئى

Sarakenoi

و آپاتئى

Apatae

دانسته است ، يعنى در بخش شمال غربى سرزمين‌هاى عرب « 3 » در كرانه‌هاى مدين تا آن سوى خليج عقبه . « 4 » همين نويسنده اشارتى دارد به بودن ثموديان در بخش‌هاى داخلى شبه جزيرهء عربستان و به ويژه در گرداگرد كوه « زاماتوس » كه « گلازر » آن را كوهى پردامنه دانسته است . « 5 »

نيز از جغرافياى بطلميوس برمىآيد كه سرزمين ثموديان از سرزمين عاديان چندان دور نبوده و تنها سرزمين سراكنئى

SArakenoi

در ميانهء آنها بوده است ، و همهء اين سرزمين‌ها در بلندىهاى حجاز ، آنجا كه راه‌هاى بازرگانى شام و مصر از يك سو ، و يمن و حجاز از سوى ديگر از آنجا مىگذشته‌اند ، جاى داشته‌اند . از اين‌رو ، اگر هگرا ( حجر ) و حوالى آن ، سرزمين ثموديان بوده ، ناگزير بايد سرزمين عاديان نيز نزديك آنجا باشد . « 6 »

به هر رو ، از منابع كلاسيك بر مىآيد كه ثموديان در جاهايى مىزيسته‌اند كه چند سده پيش‌تر در دست سربازان آشورى بوده است . يعنى سرزمين‌هاى جوف و موصرى « 7 » تا باداناتا

( 1 ) . E . Glaser , op - cit , p . 126 . ( 2 ) . E . Glaser , op - cit . p . 104 . ( 3 ) . الويس موسيل ، شمال الحجاز ، 92 ؛ جواد على ، 1 / 325 ؛ نيز : Ptolemy , VI , 7 : 4 ، 7 : 2 ، V ، 19 : 7 ؛ J . Hastings , op - cit , p . 360 . ( 4 ) . همان منبع ، همان جا ، دوستم دكتر خالد دسوقى در مقالهء « قوم ثمود بين روايات المورخين و محتويات النقوش » ( چاپ شده در مجلهء مجلة كلية اللغة العربية و العلوم الاجتماعية ، ش 6 ، س 1976 ، ص 251 - 296 ) آورده است كه سنگ‌نوشته‌ها و سنگ‌نگاره‌هاى به دست آمده ، آنچه را بطلميوس آورده ، درست مىشمارد . بسنجيد با : E . Anati , " Ancient Rock - Drawings in the Central Negev " , PEQ , 1955 ، pp . 49 - 75 . ( 5 ) . E . Glaser , op - cit , p . 108 . ( 6 ) . جواد على ، 1 / 325 . ( 7 ) . بنگريد به آنچه مؤلف دربارهء « موصرى » در دو كتاب بلاد العرب و اسرائيل ، 225 - 237 نوشته است ؛ نيز بنگريد به : A . Lods , op - cit , pp . 197 - 199 ؛ H . Winckler , op - cit , p . 5 ; W . O . E . Oesterley , op - cit , p . 228 ؛ A . Musil , op - cit , p . 295 ؛ The Jewish Encylopaedia : " Exodus " .