فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٦

ب . فهرست تاريخى برخى مقدمات تفاسير و مجموعه‌هاى حديثى

التبيان في تفسير القرآن « 1 » ، ابو جعفر طوسى محمد بن حسن بن على ( 460 ق ) .

برخى از مباحث علوم قرآن در آغاز اين تفسير آمده است . مانند : چگونگى تفسيرپذيرى قرآن ، تفسير به رأى ، حجيت ظواهر قرآن ، محكم و متشابه ، اقسام و چگونگى نسخ ، اسامى قرآن و . . . تحريف‌ناپذيرى قرآن . « 2 »

جامع التفسير « 3 » ، راغب اصفهانى حسين بن محمد ( 502 ق ) .

راغب در مقدمه تفسير خود به مباحث علوم قرآن پرداخته است . مقدمه با تفسير سوره حمد و هفت آيه از سوره بقره ، به كوشش احمد حسن فرحات ، در كويت ، دار الدعوة ، 1405 ق چاپ شده است . « 4 »

التيسير في علم التفسير « 5 » ، نسفى عمر بن محمد نجم الدين ( 537 ق ) .

بغداد ، اوقاف ، 3 / 2316 - 2317 مجموعه‌ها .

المحرّر الوجيز في تفسير الكتاب العزيز « 6 » ، ابن عطيّه عبد الحق بن غالب بن عبد الرحمن غرناطى ابو محمد ( 542 ق ) .

وى در مقدمه تفسير خود مباحثى از علوم قرآن مانند حديث « نزول قرآن به هفت حرف » نام‌هاى قرآن ، اعجاز و . . . را مورد بحث و بررسى قرار داده است .

مقدمه تفسير پيش از چاپ تفسير به كوشش آرتور جفرى همراه با مقدمه المبانى في نظم المعانى . با نام مقدمتان فى علوم القرآن در قاهره ، خانجى ، 1392 ق نشر يافته است . « 7 »

مقدمتان في علوم القرآن « 8 » ، ( مقدمة ابن عطية و مقدمة المباني ) .

به كوشش آرتور جفرى .

قاهره ، خانجى ، 1374 ق / 1954 م و 1392 ق / 1972 م .

مجمع البيان لعلوم القرآن « 9 » ، طبرسى فضل بن حسن بن فضل ابو على ( 548 ق ) .

( 1 ) . آقا بزرگ ، 3 / 328 - 331 ؛ 5 / 145 ؛ زركلى ، 6 / 84 - 85 ؛ على شواخ ، 3 / 191 . ( 2 ) . طوسى ، التبيان ، 1 / 269 - 299 . ( 3 ) . زركلى ، 2 / 255 ؛ مهدوى راد ، 68 - 69 . ( 4 ) . همانجاها . ( 5 ) . زركلى ، 5 / 60 ؛ صفار ، 401 . ( 6 ) . مهدوى راد ، 74 - 75 . ( 7 ) . ر ك ، فهرست الفبايى معاصران ، مقدمتان . ( 8 ) . زركشى ، 1 / 65 ؛ صفار ، 395 ؛ على شواخ ، 3 / 257 . ( 9 ) . مهدوى راد ، 75 .