فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٤١

الف . فهرست تاريخى مجموعه‌هاى علوم قرآن

طاهر پيوست و همه تاليفات خود را به او اهدا كرد . حج گزارد و در مكه بدرود حيات گفت .

كتاب‌هاى زيادى تأليف كرد . « 1 »

فضائل القرآن او به كوشش وهبى سليمان غاوجى ، در لبنان ، دار الكتب العلمية ، 1412 ق و غيره چاپ شده است .

الحاوي في علوم القرآن « 2 » ، ابن مرزبان محمد بن خلف ابو عبد الله ( 309 ق ) .

ظاهرا اولين كتابى است كه علوم القرآن نام گرفته است . ابن نديم آن را 27 جزء دانسته است . « 3 »

هرچند صبحى صالح اين كتاب را اولين اثر با نام صريح علوم قرآن در مباحث قرآنى دانسته است « 4 » ولى از آن رو كه در آن روزگار بحث از علوم قرآن با مفهوم اصطلاحى به گستردگى معمول نبوده است ، كتابى در علوم قرآن نيست بلكه ظاهرا تفسير قرآن است .

عجائب علوم القرآن « 5 » ، ابن أنبارى محمد بن قاسم بن محمد بن بشار ابو بكر انبارى ( 328 ق ) .

فضائل القرآن ؛ نزول آن بر هفت حرف ؛ كتابت مصاحف و تعداد سوره‌ها و آيه‌ها و كلمه‌هاى قرآن عنوان مباحث كتاب است .

گويا اين كتاب ، نخستين اثرى است كه با نام علوم قرآن به مباحث علوم قرآن پرداخته است . « 6 »

نسخه خطى كتاب در كتابخانه بلديه اسكندريه نگه‌دارى مىشود .

الشامل في علوم القرآن « 7 » ، ابو بكر صولى محمد بن يحيى ( 330 ق ) .

به گفته ابن نديم ، اين تأليف اتمام نيافته است .

الأنوار في علم القرآن « 8 » ، ابن مقسم عطّار محمد بن حسن ابو بكر ( 354 ق ) .

امام التنزيل في علم القرآن « 9 » ، ابن خلّاد حسن بن عبد الرحمن رامهرمزى ( 360 ق ) .

الآمد في علوم القرآن « 10 » ، ابن جرو عبيد الله بن محمد بن جرو اسدى ( 378 ق ) .

( 1 ) . زركلى ، 5 / 176 . ( 2 ) . ابن نديم ، 183 ؛ صفار ، 401 ؛ على شواخ ، 3 / 199 ؛ مهدوى راد ، 37 - 38 . ( 3 ) . همانجا . ( 4 ) . 124 . ( 5 ) . زركلى ، 6 / 334 ؛ صالح ، 122 ؛ على شواخ ، 3 / 219 ؛ مهدوى راد ، 41 - 42 . ( 6 ) . صالح ، همانجا . ( 7 ) . ابن نديم ، 184 - 185 ؛ زركلى ، 7 / 136 ( سال وفات ، 335 ق ) . ( 8 ) . ابن نديم ، 52 ( سال وفات ، 362 ) ؛ صفار ، 399 . ( 9 ) . ياقوت ، 9 / 5 - 17 ؛ صفار ، 399 . ( 10 ) . ياقوت ، 12 / 62 - 68 ؛ صفار ، 399 .