فرهنگ نامه علوم قرآن ( فارسى ) — الصفحة ٣٣٨
1 . سير مجموعه‌هاى علوم قرآن
در اين ميان از قرن دوم آثارى با عنوان « علوم القرآن » و « علوم قرآن » پديد آمد . محتواى اين تاليفات يا غالبا تفسير است و يا تاكنون ناشناخته است اما علوم قرآن اصطلاحى نيست .
در سده چهارم ، ابن مرزبان ( 309 ق ) با تأليف الحاوي في علوم القرآن اولين كتاب با اين عنوان را پديد آورد كه ظاهرا علوم قرآن اصطلاحى نيست و تفسير قرآن است .
در همين سده و با كمى فاصله ، ابن أنبارى ( 328 ق ) اولين اثر با نام و مباحث علوم قرآن اصطلاحى با عنوان عجائب علوم القرآن را به رشته تحرير درآورد .
تا اين‌كه در اواخر قرن ششم ، فنون الأفنان في عيون علوم القرآن ، توسط ابن جوزى ( 597 ق ) تاليف گرديد . اين اثر را مىتوان تاليف جدّى و موجود ، با نام علوم قرآن در مباحث علوم قرآن ( اصطلاحى ) به حساب آورد .
پس از ابن جوزى مجموعه‌هاى علوم قرآن رو به فزونى نهاد و در قرن‌هاى هفتم ، هشتم و نهم از ثبات و استحكام بهره‌مند گرديد . و در عصر حاضر از فزونى برخوردار گرديده است .
در كنار چند نگاشته‌ها ، تأليفات « تاريخ قرآن » نيز ( كه محدود شده مجموعه‌هاى علوم قرآن است ) درخور توجه است .
1 . سير مجموعه‌هاى علوم قرآن
1 . سير مجموعه‌هاى علوم قرآن
سير مجموعه‌هاى علوم قرآن را به اختصار چنين مىتوان گزارش كرد . سير تفصيلى آن و معرفى آثار مهم و مؤلفان در فهرست ادامه همين فصل آمده است .
در قرن سوم ، كتابى با نام الرغيب في علم القرآن ، تأليف واقدى ( 207 ق ) ياد شده است كه در علوم قرآن اصطلاحى نيست . فضائل القرآن ، ابو عبيد ( 224 ق ) و كتاب فضائل القرآن در صحيح بخارى ( 256 ق ) ابوابى از علوم قرآن را در بر دارد .
در قرن چهارم ، نه تاليف با نام « علوم قرآن » با محتواى تفسير و يا مباحثى غير از علوم قرآن در اصطلاح عنوان شده است . الحاوى في علوم القرآن ، ابن مرزبان ( 309 ق ) ظاهرا اولين كتاب با نام « علوم القرآن » و عجائب علوم قرآن ، ابن أنبارى ( 328 ق ) احتمالا اولين اثر با نام و مباحث علوم قرآن ( اصطلاحى ) است . يك تفسير و يك مجموعه حديثى به علومى از قرآن روى آورد .
در قرن پنجم ، چهار تأليف با عنوان علوم قرآن و محتواى تفسير و يا نامشخص و سه