مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٤

تاريخ نگارش كتاب معانى القرآن

6 - فرّاء در تفسير واژه‌هاى قرآن از تفسير روايى و يا تفاسير عرب يعنى اهل لغت بهره مىگيرد .

الف : به عنوان مثال ، او در مورد سخن خداى متعال : وَ حاقَ بِهِمْ « 1 » ، مىگويد : اين جمله در سخن عرب به معناى عاد عليهم ( به آنها برگشت ) مىباشد و در تفسير آمده است : حاق بهم ، يعنى احاط بهم و نزل بهم ، ( آنها را احاطه كرد و بر آنها نازل شد ) .

و نيز مىگويد : واژهء زُخْرُفاً ، « 2 » به معناى طلا است و در تفسير آمده است :

نجعلها لهم من فضّة و من زخرف ، « ما براى آنها خانه‌هايى از طلا و نقره قرار مىدهيم » فرّاء در اين‌گونه تفسيرها ، بازگوكنندهء نظر صحابه و تابعين يا بيان‌كنندهء تفسير اهل لغت با رعايت اختصار است .

ب : در عين حال او با ذكر شأن نزول يا رويدادهاى تاريخى نقل شده دربارهء آيات قرآن ، از خود علاقهء زيادى براى روشن ساختن معناى آنها نشان مىدهد . وى در توضيح آيهء : وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ « 3 » ، « كافران دربارهء مؤمنان گفتند . اگر ( اسلام ) چيز خوبى بود هرگز آنها بر ما پيشى نمىگرفتند » ، مىگويد : چون قبايل « مزينه » ، « جهينه » و « غفار » به اسلام گرويدند ، قبيله‌هاى « بنى عامر » و « غطفان » و « اشجع » و « أسد » گفتند : اگر اسلام آوردن خوب بود ، چوپانان هرگز بر ما پيشى نمىگرفتند . اين است معناى سخن خداى متعال : لَوْ كانَ خَيْراً ما سَبَقُونا إِلَيْهِ .

در مورد آيه : قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى « 4 » ، « بگو من هيچ پاداشى از شما براى رسالتم درخواست نمىكنم ، جز دوست داشتن نزديكانم » . گفته است : انصار هزينه‌اى براى پيامبر جمع‌آورى كردند تا در ازاى رنج و زحمتى كه از طرف اصحاب بر آن حضرت وارد مىشد از آن بهره‌مند شود . آنان ، آن را نزد پيامبر صلّى اللّه عليه و إله آوردند و گفتند : خداوند متعال ما را به وسيله تو هدايت كرد و تو فرزند برادر ( مهاجر ) ما هستى .

اين مال را بگير و از آن ، براى نيازمنديهاى خود استفاده كن . حضرت از قبول آن

( 1 ) - نحل / 34 . ( 2 ) - زخرف / 35 . ( 3 ) - احقاف / 11 . ( 4 ) - شورى / 23 .