مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ٨٣

تاريخ نگارش كتاب معانى القرآن

دوست دارم ( همچنان مىگفت ) تا خورشيد در حجاب ( شب ) پنهان شد » و مقصود از ضمير در « توارت » خورشيد است ، در حالى كه قبلا ذكرى از آن به ميان نيامده است .

ب - فرّاء از زيبايى تكرار در بيان قرآنى به‌طور خاص و در بيان عربى به‌طور عام پرده برمىدارد . او در مورد آيهء : كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ * ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ ، مىگويد :

عرب به منظور تأكيد و بيم دادن بيشتر ، واژه را تكرار مىكند و اين آيه از همين باب است ، و در آيهء : لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّها ، نيز تكرار فعل براى تأكيد است .

ج - فرّاء شيفته آهنگ بيان قرآن بود ، ازاين‌رو ، در برابر متون قرآن بسيار درنگ مىكرد و آهنگ شيوهء بيانى آن را مورد توجه قرار مىداد . او مىگويد : در آيهء : إِنَّها تَرْمِي بِشَرَرٍ كَالْقَصْرِ « 1 » ، « البته آن آتش شراره‌اى پرتاب مىكند مانند قصرى بزرگ » منظور از « قصر » بنايى از بناهاى بزرگ عرب است و مفرد و جمع آن هر دو ، عربى هستند . خداوند متعال مىفرمايد : سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَ يُوَلُّونَ الدُّبُرَ « 2 » ، « به زودى همه كفار شكست مىخورند و پا به فرار مىگذارند » منظور از يولّون الدّبر ، پشت كردن كفار است . گويى قرآن بنابر آنچه عرب دوست مىداشت ، يعنى هماهنگى مقاطع آيات ، نازل شده است ، چنان‌كه مىبينيم در سورهء قمر مىفرمايد : إِلى شَيْءٍ نُكُرٍ ؛ كاف « نكر » را هماهنگ با ديگر آيات اين سوره مضموم و تلفظ آن را ثقيل ساخته است و در جاى ديگر مىگويد : فَحاسَبْناها حِساباً شَدِيداً وَ عَذَّبْناها عَذاباً نُكْراً « 3 » ، و قرّاء اتفاق‌نظر دارند كه قرائت اين آيه آسان و روان ولى قرائت آيه نخست سنگين و دشوار است ؛ و نظير اين است : الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ « 4 » ، و نيز سخن خداوند : جَزاءً مِنْ رَبِّكَ عَطاءً حِساباً « 5 » ، به‌اين‌ترتيب مقاطع آيات هماهنگ با يكديگر آمده است و اين هماهنگى و نظم در آيات قرآن بيش از آن است كه در اين كتاب بيان شود . و ذكر همين چند مورد براى شما خوانندگان گرامى بسنده است .

( 1 ) - مرسلات / 32 . ( 2 ) - قمر / 45 . ( 3 ) - طلاق / 8 . ( 4 ) - رحمن / 5 . ( 5 ) - نبأ / 36 .