مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٧
بخش اوّل : انديشه نظرى
مطابق روش خود ، انديشه‌هاى مختلف را يادآور مىشود تا به نظريه‌اى دست يابد كه پيوسته به آن توجّه دارد و در ذهن خود مىپروراند . چنان‌كه مىگويد :
اهل تفسير در تأويل آيهء : مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ « 1 » ، ديدگاههاى گوناگونى ابراز كرده‌اند كه آيات محكم و متشابه چيست ؟ او اين اقوال را به ترتيب زير نقل كرده است :
1 - بعضى مفسّران گفته‌اند : آيات محكم آياتى است كه مورد عمل واقع مىشوند و ناسخ مىباشند و يا اين‌كه آيات محكم اثبات‌كنندهء احكام ، و متشابهات آياتى است كه عمل به آنها متروك است و آنها آيات نسخ شده مىباشند و گويندگان اين قول را چنين نقل مىكند :
الف - عوّام از ارباب حديث در آيهء مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ از ابن عباس نقل كرده كه از جملهء محكمات سه آيه‌اى است كه از قُلْ تَعالَوْا أَتْلُ ما حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ، آيه 151 سورهء انعام شروع و به لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ( آيهء 153 ) ختم مىشود و نيز در سورهء بنى اسرائيل از آيهء 23 وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ تا آيهء 111 كه آخر سوره است .
ب - از على بن ابى طلحه از ابن عبّاس نقل شده كه مراد از آيات محكم در آيهء :
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ . . . آيات ناسخ و بيان كنندهء حلال و حرام و حدود و فرايض قرآن و چيزهايى است كه به آنها عمل مىشود و دربارهء « و اخر متشابهات » مىگويد : مراد از متشابهات ، آيات نسخ شده با تقديم و تأخيرها و امثال و اقسام آن است و نيز آن‌چه به آن ايمان آورده مىشود ، ولى مورد عمل قرار نمىگيرد .
محمد بن سعيد از پدرش و او از عمويش و او از پدرش ، او نيز از پدرش و او از ابن عباس نقل كرده است : مقصود از محكمات در آيهء هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ ، تا ، وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ أُمُّ الْكِتابِ است كه به عنوان ناسخ مورد اعتقاد و عمل قرار مىگيرد و مراد از متشابهات ، آيات نسخ شده‌اى است كه مورد عمل قرار نمىگيرد .
( 1 ) - آل عمران / 7 .