مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٠٧
بخش اوّل : انديشه نظرى
مىگويد : مراد از « كفلين » به زبان حبشى ، اجر و مزد دوچندان است ، و نيز آنچه ابن حميد . . . از سعيد بن جبير از ابن عباس در تفسير : إِنَّ ناشِئَةَ اللَّيْلِ « 1 » ، نقل كرده است كه در زبان حبشى ، كسى كه قسمتى از شب قيام كند مىگويند : نشأ و آنچه ابن حميد . . . از ابو ميسره در تفسير : يا جِبالُ أَوِّبِي مَعَهُ وَ الطَّيْرَ « 2 » بيان كرده كه به زبان حبشى به معناى :
سبّحى ( تسبيح كن ) مىباشد ؛ و نيز دربارهء آنچه محمد بن خالد بن حراش ازدى . . . از ابن عباس ( رضى . . . ) در تفسير : فَرَّتْ مِنْ قَسْوَرَةٍ « 3 » ، نقل كرده است كه در عربى شير را اسد و در فارسى شار و به زبان قبطى اربا ، و به زبان حبشى ، قسوره مىگويند و نيز آنچه ابن حميد . . . از سعيد بن جبير نقل كرده است كه چون قريش گفتند : چرا اين قرآن به زبان عرب و غير عرب نازل نشده است ؟ خداوند اين آيه را نازل فرمود : [ وَ لَوْ جَعَلْناهُ قُرْآناً أَعْجَمِيًّا ] لَقالُوا لَوْ لا فُصِّلَتْ آياتُهُ ءَ أَعْجَمِيٌّ وَ عَرَبِيٌّ قُلْ هُوَ لِلَّذِينَ آمَنُوا هُدىً وَ شِفاءٌ « 4 » ، پس خداوند پس از اين آيه ، در قرآن از هر زبانى آورده است . از جملهء آنها : حِجارَةً مِنْ سِجِّيلٍ است كه معرّب سنگ و گل است و با هيأت عربى به كار رفته و در آنچه از محمّد بن بشّار . . . از ابو ميسره نقل‌شده كه در قرآن از همهء زبانها وجود دارد .
طبرى پس از اين پرسشها كه شواهد آنها را تأييد مىكند . در پاسخ مىگويد : آنچه شما گفتيد و براى ما و شما نقل كرده‌اند و همچنين ، اخبارى از اين قبيل - كه ذكر تمام آنها باعث درازاى سخن مىشود - حاكى از آن است كه در قرآن واژگان غير عربى نيز وجود دارد . لكن گفتهء كسانى كه اين موارد را ياد كرده‌اند ، خارج از آنچه ما مىگوييم نيست . زيرا آنها نگفته‌اند كه اين كلمات ( غير عربى ) اصلا در سخن عربها نبوده و پيش از نزول قرآن
( 1 ) - « البته نماز شب و دعا و نالهء سحر بهترين شاهد اخلاص است . » ( مزّمّل / 6 ) . ( 2 ) - « اى كوهها و اى مرغان شما نيز با نالهء داوود هماهنگ شويد » ( سبأ / 10 ) . ( 3 ) - « از شير درنده مىگريزد . » ( مدّثّر / 51 ) . ( 4 ) - « و اگر ما اين قرآن را به زبان غير عربى مىفرستاديم ، كافران مىگفتند چرا آيات اين كتاب مفصل و روشن به زبان عرب نيامده است ، آيا كتاب عجمى بر رسول و امت عربى نازل مىشود ؟ به آنها بگو اين قرآن براى اهل ايمان ، هدايت و شفاست . » ( فصّلت / 44 ) .