مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٧

تفسير لغوى

آشاميده شود . و نيز خداوند فرموده است : قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَ كَشَفَتْ عَنْ ساقَيْها « 1 » ، « به او گفته شد : داخل حياط قصر شو ، وقتى آن را ديد خيال كرد نهر آبى است و ساق پاى خود را برهنه كرد » . چون بهترين ستايش براى شمشير آن است كه گفته شود گويى آبى است در بيابان ، و همچنين فرموده است : هذا عَذْبٌ فُراتٌ سائِغٌ شَرابُهُ . . . « 2 » ، « آب اين دريا گوارا و شيرين و براى نوشيدن خوشگوار است » . و قطامى چنين سروده است :

و هنّ ينبذن من قول يصبن به * مواقع الماء من ذى الغلّة الصّادى

« اين زنها گفته‌اى را بر زبان مىرانند كه به وسيله آن به جايگاه‌هاى آب براى تشخيص تشنه ، راه مىيابند . »

خداى تعالى فرموده است : وَ اللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ ماءٍ « 3 » ، « خدا ، هر جنبنده‌اى را از آب آفريده است . » با توجه به اين آيه ، گفته‌اند : هيچ چيز نيست مگر اين‌كه آب در آن است يا آب به آن رسيده و يا از آب آفريده شده است . به نطفه هم ، آب گفته مىشود و نيز خداوند فرموده است : وَ كانَ عَرْشُهُ عَلَى الْماءِ . . . « 4 » ، « عرش خداوند بر آب قرار داشت . » ابن عباس گفته است : مراد از آب ، موج فراوانى است . خداوند فرموده است :

وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً « 5 » ، « و ما از آسمان آب بابركت را نازل كرديم » خداوند پس از آن‌كه در سورهء هود فرموده : « عرش او بر روى آب بود » در سورهء لقمان / 34 ، شورى / 28 و حديد / 20 ، اصل آب را « غيث : باران » ناميده است . » « 6 »

جاحظ به جستجوى برخى از كاربردهاى واژهء « طير » در قرآن پرداخته ، چنين مىگويد : « خداوند مىفرمايد « و او را به رسالت به سوى بنى اسرائيل فرستاد كه بگويد :

من از طرف پروردگارتان ، نشانى آورده‌ام كه از گل ، مجسمه مرغى ساخته بر آن نفس

( 1 ) - نمل / 44 . ( 2 ) - فاطر / 12 . ( 3 ) - نور / 45 . ( 4 ) - هود / 7 . ( 5 ) - ق / 9 . ( 6 ) - الحيوان ، ج 5 ، ص 137 - 138 و 140 - 141 و 148 .