مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٦٩

تفسير ادبى

داده و خورشيد و ماه را به نظمى معين به گردش درآورده ، اين تقدير خداى مقتدر تواناست » و نيز فرموده است : الرَّحْمنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الْإِنْسانَ * عَلَّمَهُ الْبَيانَ * الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ بِحُسْبانٍ « 1 » ، « خداى مهربان قرآن را به رسولش آموخت ، انسان را آفريد ، به او سخن گفتن ياد داد ، خورشيد و ماه حساب منظمى دارند » ، و نيز فرموده است : هُوَ الَّذِي جَعَلَ الشَّمْسَ ضِياءً وَ الْقَمَرَ نُوراً وَ قَدَّرَهُ مَنازِلَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ ما خَلَقَ اللَّهُ ذلِكَ إِلَّا بِالْحَقِّ « 2 » ، « اوست خدايى كه آفتاب را رخشان و ماه را تابان و سير آن را در منازلى ، معين كرد تا شمارهء سالها و حساب روزها را بدانيد ، اينها را خداوند ، جز بحقّ و مصلحت نيافريده است » .

حساب ، داراى معانى فراوان و سودهايى كلان است و اگر مردم نسبت به معانى حساب در دنيا آگاهى نمىداشتند ، معناى حساب خداوند در آخرت را نيز نمىفهميدند و آنجا كه لفظ نباشد و خط فاسد شود و حساب مجهول بماند ، بزرگترين نعمتها تباه شود و تمام سودها از بين برود و آنچه خداوند براى ما ، مايهء قوام و مصلحت و استحكام قرار داده به نابودى كشيده شود » « 3 » .

با اين نوع تفصيل ادبى ، جاحظ دربارهء اهمّيّت بيان و نعمتى كه خداوند به وسيلهء زبان به انسان داده ، مىگويد : « . . . آن‌گاه كه خداوند متعال موسى بن عمران را به منظور ابلاغ رسالت به سوى فرعون فرستاد ، وى از خدا درخواست كرد كه برهانش را قاطع و دليلش را روشن سازد و هنگامى كه از لكنت‌زبان و گرفتگى بيانش ياد مىكند چنين مىگويد ، وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي « 4 » ، « گره زبانم را بگشا تا گفته‌ام را بفهمند » .

خداى متعال از متوسل شدن فرعون به هر سببى و دست‌زدن به هر ستم و بدى به ما خبر مىدهد و به اين وسيله ما را از روش هر دشمن منكر خدا و حيله‌گر آگاه

( 1 ) - رحمن / 1 - 5 . ( 2 ) - يونس / 5 . ( 3 ) - البيان و التّبيين ، ج 1 ، ص 79 - 80 . ( 4 ) - طه / 27 - 28 .