مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٠
شيوهء ابو عبيده در مجاز القرآن
كلمهء « مجاز » در اكثر موارد شيوه‌اى از بيان زبان عربى است كه بيان قرآنى برطبق همان شيوه است و كلمهء « مجاز » به معانى ديگرى نيز آمده است كه ما به برخى از آنها اشاره مىكنيم :
الف - معناى لغوى مفرد لفظ مانند : أَوْفُوا بِالْعُقُودِ كه مفرد عقود ، « عقد » و به معناى عهود است ، يعنى به سوگندهايى [ كه خورديد ] و پيمانهايى كه بستيد وفا كنيد ، و حطيئه شاعر عرب گويد :
قوم إذا عقدوا عقدا لجارهم * شدّوا العناج و شدّوا فوقه الكربا « 1 »
« قومى كه هرگاه با همسايه‌شان پيمانى ببندند كمر همّت را بسته و آستين را بالا زنند . »
و در مورد آيهء : وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي « 2 » ، « و گره را از زبان من بگشا » مىگويد :
منظور از گره زبان اين است كه نتواند حرف را به زبان آورد يا در زبانش گرفتگى از قبيل لكنت يا گنگى باشد . « 3 »
ب - گاهى مقصود ابو عبيده از كلمه « مجاز » معناى مجموعهء كلمات و به تعبير ديگر تفسير آيه است . چنان‌كه در مورد آيهء : هذا بَصائِرُ لِلنَّاسِ « 4 » ، مىگويد : تفسير اين آيه ، القرآن بصائر للنّاس است . « 5 »
ابو عبيده در مورد آيهء : وَ ما أُهِلَّ بِهِ « 6 » ، دو وجه تفسيرى بيان مىكند : 1 - يعنى حيوانى كه هدف ذبح آن غير خدا باشد ( بر شما حرام كرده ) . 2 - يعنى آنچه را به هنگام ذبح نام غير خدا بر آن گفته شود حرام كرده است . « 7 »
ج - ابو عبيده كلمهء « مجاز » را به معناى وزن و قالب صرفى نيز به كار برده ، چنان‌كه در مورد آيهء : سُقُفاً مِنْ فِضَّةٍ « 8 » ، مىگويد : مفرد سقف « سقف » بر وزن « وهن » است .
( 1 ) - مجاز القرآن ، برگ 39 . ( 2 ) - طه / 27 . ( 3 ) - مجاز القرآن ، برگ 108 . ( 4 ) - جاثيه / 20 . ( 5 ) - همان مأخذ ، برگ 163 . ( 6 ) - بقره / 173 . ( 7 ) - همان مأخذ ، برگ 20 . ( 8 ) - زخرف / 33 .