مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٦

شيوهء ابو عبيده در مجاز القرآن

22 - مواردى كه لفظ مقدّم و مؤخّر شده است ، مانند آيهء : فَإِذا أَنْزَلْنا عَلَيْهَا الْماءَ اهْتَزَّتْ وَ رَبَتْ « 1 » ، كه منظور ربت و إهتزت است و آيهء : لَمْ يَكَدْ يَراها « 2 » ، يعنى لم يرها و لم يكد .

23 - موردى كه خبر مبتدا به آنچه سبب براى آن است برگردانده شده ، مانند آيهء :

فَظَلَّتْ أَعْناقُهُمْ لَها خاضِعِينَ « 3 » ، [ كه در اصل فظلت اعناقهم لها خاضعة بوده ] و خبر به ضميرى برگردانيده شده كه در آخر اعناق آمده است .

24 - موردى كه فعل فاعل به مفعول يا غير آن نسبت داده شده است ، مانند آيهء :

ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ « 4 » ، كه فعل « تنوء » [ از ماده « نوء » به معناى قيام كردن با زحمت و سنگينى است ] به غير فاعل نسبت داده شده است [ و در اصل ، إن العصبة لتنوء به مفاتح نعمه است ] يعنى جماعت زورمندى كه دست به دست هم مىدهند از حمل كليد خزائن [ اموال قارون ] به زحمت مىافتادند .

25 - موردى كه در لفظ ، فاعل ؛ ولى در معنا مفعول است مانند آيهء : مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ ، [ كه درواقع كافران به چهارپايان و در ظاهر به چوپان تشبيه شده‌اند ] .

26 - موردى كه به جاى اسم و صفت مصدر آمده است ، مانند آيات : وَ لكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ « 5 » ، كه به معناى لكنّ البارّ است ، أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً « 6 » ، « رتق » مصدر و در موضع « مرتوقتين » است ، أَنَا رَسُولُ رَبِّكِ « 7 » ، يعنى رسالة ربّك .

27 - موردى كه هريك از قرّاء آيه‌اى را به گويش خودش قرائت كرده و آن آيه به دو وجه يا بيشتر خوانده شده است . به عنوان مثال : اهل مدينه فَبِمَ تُبَشِّرُونَ « 8 » را تبشروننى قرائت كرده و نون زايد را به لغتشان افزوده‌اند . ابو عمرو گفته است : به تبشرون

( 1 ) - حج / 5 . ( 2 ) - نور / 40 . ( 3 ) - شعراء / 4 . ( 4 ) - قصص / 76 . ( 5 ) - بقره / 177 . ( 6 ) - انبياء / 30 . ( 7 ) - مريم / 19 . ( 8 ) - حجر / 54 .