مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٥

شيوهء ابو عبيده در مجاز القرآن

17 - موردى كه در خبر از غيبت به خطاب التفات شده است مانند : ثُمَّ ذَهَبَ إِلى أَهْلِهِ يَتَمَطَّى * أَوْلى لَكَ فَأَوْلى « 1 » ، « سپس به سوى خداوند خود بازگشت در حالى كه متكبرانه قدم برمىداشت ، عذاب الهى براى تو شايسته است ، شايسته‌تر ! » .

18 - مواردى كه در جمله حروف زايد وجود دارد ، مانند آيات : إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا ما بَعُوضَةً فَما فَوْقَها « 2 » ، [ ما زايد و براى تأكيد است ] و ، فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ « 3 » ، [ من زايد است ] ، وَ شَجَرَةً تَخْرُجُ مِنْ طُورِ سَيْناءَ تَنْبُتُ بِالدُّهْنِ وَ صِبْغٍ لِلْآكِلِينَ « 4 » ، [ باء زايد است ] ، وَ إِذْ قالَ رَبُّكَ لِلْمَلائِكَةِ . . . « 5 » ، [ گفته شده « إذ » زايد است ] و ، ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ ، « 6 » [ كه « لا » زايد است ] و در همهء اين آيات جايز است كه حروف زايد حذف شود .

19 - موردى كه نيازى به ظاهر كردن مقدّر نيست ، مانند : بسم اللّه كه در اصل هذا بسم اللّه يا بسم اللّه أول كل شىء يا نظير اينها بوده است .

20 - موردى كه براى تأكيد تكرار شده است ، مانند آيات : قالَ . . . رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ « 7 » ، كه در اين آيه فعل « رأى » ( ديدن ) و در آيهء :

أَوْلى لَكَ فَأَوْلى « 8 » ، لفظ اولى و در آيهء : فَصِيامُ ثَلاثَةِ أَيَّامٍ فِي الْحَجِّ وَ سَبْعَةٍ إِذا رَجَعْتُمْ تِلْكَ عَشَرَةٌ كامِلَةٌ « 9 » ، [ معناى ده تا ] و در آيهء : تَبَّتْ يَدا أَبِي لَهَبٍ وَ تَبَّ « 10 » ، لفظ « تبّ » تكرار شده است .

21 - موردى كه كلمه مجمل است و نيازى به تكرار كردن ندارد ، مانند : ( . . . ) ، در نسخهء خطّى كتاب مجاز القرآن براى اين مورد مثال بيان نشده است و شايد مثالهايى كه ابو عبيده آورده بوده ، با گذشت زمان پاك شده است .

( 1 ) - قيامت / 33 - 34 . ( 2 ) - بقره / 26 . ( 3 ) - حاقّه / 47 . ( 4 ) - مؤمنون / 20 . ( 5 ) - بقره / 30 . ( 6 ) - اعراف / 12 . ( 7 ) - يوسف / 4 . ( 8 ) - قيامت / 34 . ( 9 ) - بقره / 196 . ( 10 ) - مسد / 1 .