مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٤

شيوهء ابو عبيده در مجاز القرآن

12 - موردى كه مبتدا مركّب از دو چيز بوده و جملهء بعدى ، خبر براى جزء اوّل واقع شده باشد مانند : وَ إِذا رَأَوْا تِجارَةً أَوْ لَهْواً انْفَضُّوا إِلَيْها « 1 » ، « هنگامى كه تجارت يا سرگرمى و لهوى را ببينند پراكنده مىشوند و به سوى آن مىروند » .

13 - موردى كه مبتدا مركب از دو جزء بوده و جملهء بعدى ، خبر براى جزء آخر باشد مانند : وَ مَنْ يَكْسِبْ خَطِيئَةً أَوْ إِثْماً ثُمَّ يَرْمِ بِهِ بَرِيئاً « 2 » ، « و كسى كه خطا يا گناهى مرتكب شود ، سپس بيگناهى را بدان متّهم سازد » .

14 - موردى كه خبر مربوط به حيوانات و جمادات با لفظى كه دربارهء انسانها و مردم به كار مىرود ، آمده باشد ، مانند آيات : رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِي ساجِدِينَ « 3 » ، « من در خواب ديدم ، يازده ستاره و خورشيد و ماه در برابرم سجده مىكنند » و مانند : قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ « 4 » ، « آسمان و زمين گفتند : ما از روى اطاعات مىآييم » و ، لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ « 5 » ، « تو مىدانى كه اين بتها سخن نمىگويند » و ، قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَ جُنُودُهُ « 6 » ، « مورچه‌اى گفت : اى مورچگان ! به لانه‌هاى خود برويد تا سليمان و لشكرش شما را پايمال نكنند . »

و ، إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا « 7 » ، « گوش و چشم و دلها همه مسؤولند » .

15 - موردى كه شىء حاضر با لفظ مربوط به غايب مورد خطاب قرار گرفته است ، مانند : الم * ذلِكَ الْكِتابُ « 8 » كه معناى آن آلم هذا القرآن است .

16 - موردى كه از خطاب به غيبت التفات شده است ، مانند آيهء : حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ وَ جَرَيْنَ بِهِمْ « 9 » ، يعنى جرين بكم .

( 1 ) - جمعه / 11 . ( 2 ) - نساء / 112 . ( 3 ) - يوسف / 4 . ( 4 ) - فصلت / 11 . ( 5 ) - انبياء / 65 . ( 6 ) - نمل / 18 . ( 7 ) - اسراء / 36 . ( 8 ) - بقره / 1 - 2 . ( 9 ) - يونس / 22 .