مناهج في التفسير ( شيوه هاى تفسير قرآن كريم ) ( فارسى ) — الصفحة ١٠٣

شيوهء ابو عبيده در مجاز القرآن

دو برادر يا بيشتر داشت » . و « إخوة » كه جمع مىباشد ، بر دو نفر اطلاق شده است . و نيز مانند آيهء : إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ « 1 » ، و آيهء : وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما ، كه به جاى يديهما ، أيديهما آمده است .

8 - موردى كه لفظ از خود ، جمع ندارد و مفرد و جمعش يكسان است مانند :

حَتَّى إِذا كُنْتُمْ فِي الْفُلْكِ « 2 » ، لفظ « فلك » در معناى مفرد و جمع هر دو استعمال مىشود . و نيز مانند آيهء : وَ مِنَ الشَّياطِينِ مَنْ يَغُوصُونَ لَهُ « 3 » ، « و گروهى از شياطين را ( نيز ) مسخّر او قرار داديم » و آيهء : فَما مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزِينَ « 4 » ، « و احدى از شما نمىتوانست مانع شود » ، كه به ترتيب لفظ « من » و « كم » در معناى مفرد و جمع هر دو به كار رفته است . « 5 »

9 - موردى كه لفظ جمع در خبر با لفظ مفرد مشترك است مانند آيهء : أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما « 6 » ، « آيا نمىبينى كه آسمانها و زمين به هم پيوسته بودند و ما آنها را از يكديگر بازكرديم ؟ » كه سموات به خاطر شريك بودن آن با « أرض » به يك اعتبار مفرد آمده است .

10 - موردى كه دو لفظ آمده ، ولى خبر آن دو به صورت جمع ذكر شده است ، مانند : ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ « 7 » ، « به آسمان و زمين دستور داد به وجود آييد و شكل گيريد ، خواه از روى طاعت و خواه اكراه ! آن دو گفتند : ما از روى طاعت مىآييم ! » .

11 - موردى كه از دو چيز مشترك يا چند چيز خبر داده مىشود ، ولى لفظى كه به عنوان خبر آمده تنها از يك چيز خبر مىدهد و از خبر ديگرى خوددارى شده مانند :

الَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَ الْفِضَّةَ وَ لا يُنْفِقُونَها فِي سَبِيلِ اللَّهِ « 8 » ، « و آنان كه طلا و نقره را ذخيره كرده و آن را در راه خدا انفاق نمىكنند » .

( 1 ) - مجاز القرآن ، برگ 4 . ( 2 ) - يونس / 22 . ( 3 ) - انبياء / 82 . ( 4 ) - حاقه / 47 . ( 5 ) - همان مأخذ ، برگ 4 - 5 . ( 6 ) - انبياء / 30 . ( 7 ) - فصّلت / 11 . ( 8 ) - توبه / 34 .