اشراق هياكل النور لكشف ظلمات شواكل الغرور — الصفحة ٠.٨٢

9 . دشتكى به روايت اشكورى

اجرام فلكية همان است . »

وأيضا از كلام اوست كه : « معتدل حقيقي ممكن است كه وجود به هم رساند ، بلكه واجب است بنابر قاعدهء امكان اشرف كه اشراقيّين مقرّر نموده‌اند وواجب نيست كه موجود برأسه باشد ، بلكه جايز است كه جزء موجود ديگر باشد وموجب كمال أو گردد ؛ وبعد از ظهور آن در عالم أكبر ، لازم است كه در عالم أصغر كه منطوى بر عالم أكبر است نيز موجود باشد . »

ومؤلّف گفته است كه قاعدهء امكان اشرف مستفاد است از اشارهء اجماليهء فيلسوف اجلّ - يعنى معلّم اوّل - در كتاب سماء عالم در آنجا كه مىفرمايد كه : « واجب است كه ما اعتقاد نماييم در علويات كه آنچه أكرم واشرف است در آنجاست » وبرهان اين قاعده در كتب شيخ اشراق مذكور است ودر كتاب مطارحات گفته است كه قاعدهء امكان اشرف در ما فوق كون - يعنى در ممكنات ثابتهء مستمرة الوجود كه علل آنها ثابت وغير متغيّر است - مطّرد است ودر ممكنات متغيّرهء متبدّله به حركات واستعدادات مثل مواليد ثلاثة لازم نيست .

وسرّش اين است كه هر ممكنى كه امكان ذاتي آن براي فيضان وجودش كافى باشد ومحتاج به امكان استعدادي نباشد ، جميع كمالات آن در بدو فطرت حاصل خواهد بود . پس علل وجود وعلل كمالات آن از يكديگر منفكّ نمىباشند ، بلكه علل وجودش علل كمالات اوست ، به خلاف حوادث يوميّه كه علل وجود آنها بر وجه خاصّ است وعلل كمالات آنها گاهى غير علل وجود است ولازم علل وجود نيز نيست . پس جايز است كه غير اشرف موجود گردد وهنوز اشرف به سبب فقدان استعداد موجود نشده باشد .

وأيضا مؤلّف گفته است كه آنچه غياث الحكماء گفته‌است از لزوم وجود معتدل حقيقي در عالم أصغر بنابر قاعدهء امكان اشرف محلّ تأمّل است ودر حاشية به