الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٤٥

141 - غرام :

قلم / 46 : « أَمْ تَسْئَلُهُمْ أَجْراً فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ » « يا اين كه از آنان پاداشى مىخواهى و بار اين هزينه بر آنان سنگين است » ؛ و همچنين طور / 40 ؛ توبه / 98 : « وَ مِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يَتَّخِذُ ما يُنْفِقُ مَغْرَماً وَ يَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوائِرَ عَلَيْهِمْ دائِرَةُ السَّوْءِ وَ اللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ » « كسانى از اعراب هستند كه آنچه را در راه خدا انفاق مىكنند خسارت و جريمه مىدانند و در انتظار رويدادهاى ناگوارى براى شمايند . حوادث ناگوار بر خود آنان باد و خداوند شنوا و آگاه است » .

ابن عباس در تفسير اين كلمه قيد « چنان كه طلبكارى با بدهكار همراه است » را براى پيوستگى و همراهى آورده تا ملازمه و همراهيى كه مفهوم كلمه « غراما » است به ملازمه و همراهى سختى كه از دوستى ديرين و آشنايى فراوان ناشى شده تفسير نشود .

راغب نيز همين مفهوم پيوستگى و همراهى را در مادّهء « غرامة » برداشت كرده ، در اين باره مىگويد :

« غرم » ، آن ضررى است كه بر مال انسان وارد مىآيد بىآن كه جنايتى از او سر زده باشد . گفته مىشود : « غرم غرما و مغرما » و « أغرم غرامة » . خداوند تعالى مىفرمايد : « إِنَّا لَمُغْرَمُونَ » ، « فَهُمْ مِنْ مَغْرَمٍ مُثْقَلُونَ » .

« غريم » به كسى گفته مىشود كه از ديگرى طلبكار و يا به او بدهكار است :

« و الغارمين و فى سبيل اللّه » .

« غرام » مصيبت و سختيى است كه انسان را در ميان گيرد ، خداوند مىفرمايد :

« كانَ غَراماً » ؛ مأخوذ از اين گفتهء عرب كه گويند : « [ فلان ] مغرم بالنّساء » ، يعنى به زنان گرفتار است و زنان پيوسته با اويند . حسن مىگويد : هر غريمى از غريم خود جدا مىشود مگر آتش .

گفته مىشود : « غراما » يعنى شيفتهء هلاك كردن كسى ديگر .

ابن اثير در ذيل حديث « الزعيم غارم » مىگويد :

« زعيم » به معنى كفيل ، و « غارم » آن كسى است كه ديگرى را كفالت كند و آنچه را از بابت او ضمانت مىكند ملتزم شده است . « غرم » اداى آنچه بر شخصى لازم است مىباشد ، و از همين معناست : « الرّهن لمن رهنه ، له غنمه و عليه غرمه » يعنى [ رهن از آن كسى است كه آن را به رهن گذاشته ، فوايد آن از اوست و ] اداى مخارج آن نيز بر عهده او ؛ و اين حديث ديگر كه « لا تحلّ المسألة إلّا لذى غرم مقطع » يعنى [ سؤال كردن از ديگران حلال نيست مگر براى ] آن كس كه نيازى ضرورى و لازم و خرجى ضرورى و سنگين دارد . . . ؛ و همچنين اين حديث كه « اعوذ بك من المأثم