الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٥٠١

115 - يفتن :

آزمايشى آشكار بود » ؛ صافات / 106 : « وَ نادَيْناهُ أَنْ يا إِبْراهِيمُ * قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيا إِنَّا كَذلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ * إِنَّ هذا لَهُوَ الْبَلاءُ الْمُبِينُ » « و او را ندا داديم كه اى ابراهيم خواب را به تحقّق رساندى . ما نيكوكاران را چنين پاداشى مىدهيم . اين همان آزمايش آشكار است » ؛ بقره / 249 : « إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِيكُمْ بِنَهَرٍ » « خداوند شما را به نهرى مىآزمايد » ؛ مؤمنون / 30 : « إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ وَ إِنْ كُنَّا لَمُبْتَلِينَ » « براستى در اين آياتى است و ما بندگان را مىآزماييم » .

گاه نيز هر چند در ظاهر اسناد و نسبتى نيست امّا همان دلالت قرآنى خاص وجود دارد و صريح سياق دو آيه‌اى كه مشمول اين امر است و دربارهء روز قيامت سخن مىگويد بر اين مسأله گواهى مىدهد :

طارق / 9 : « يَوْمَ تُبْلَى السَّرائِرُ » « روزى كه نهفته‌هاى درون آشكار مىگردد » ؛ يونس / 30 : « هُنالِكَ تَبْلُوا كُلُّ نَفْسٍ ما أَسْلَفَتْ وَ رُدُّوا إِلَى اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ » « اينجاست هر كه هر چه پيش فرستاده مىيابد و به سوى خداوند مولاى حقيقتشان باز گردانده شدند » .

امّا « فتنه » ، گاه از جانب خداوند است ، در آيات : انعام / 53 ، طه / 85 ، عنكبوت / 3 ، ص / 34 ، دخان / 17 ، طه / 40 ، ص / 24 ، انبياء / 35 ، صافات / 20 ، مائده / 44 .

گاه نيز از جانب غير خداست :

از جانب شيطان : اعراف / 27 ؛ از جانب ساحران ، هاروت و ماروت : بقره / 102 ؛ از جانب كفّار و مشركان : بروج / 10 ، نساء / 101 - كه موضوع سؤال ابن ازرق است - يونس / 83 ، توبه / 47 ، اسراء / 74 ، مائده / 49 ، عنكبوت / 10 ؛ از مردم نسبت به يكديگر : فرقان / 20 ؛ از منافقين و نسبت به همديگر : حديد / 14 .

اين كه راغب مىگويد : دو واژهء فتنه و بلاء در مورد سختى و شدّت ظهور بيشتر و استعمال فراوانترى دارند مانع آن نيست كه اين دو در مورد آزمون به خوشى و آسايش نيز به كار روند ، چنان كه در آيات ذيل مشاهده مىشود :

نمل / 40 : « لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ » « تا مرا بيازمايد كه آيا شكر مىگزارم يا ناسپاسى مىكنم » ؛