الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٨

115 - يفتن :

از كلام اخذ كرد .

همچنين گفته شده است : اين كلمه به معنى « كثّرناهم » ( آنان را فراوان كرديم ) است .

فعلى كه در بيت شاهد نيز آمده به همين معنى اخير است ، اگر چه اين كلمه با آنچه در آيه هست اختلاف دارد و اين كلمه از باب « فرح » يعنى به كسرهء عين الفعل است ، در حالى كه فعل موجود در آيه - بنابر قرائت مشهور - به فتحه فاء الفعل و عين الفعل مىباشد در اساس البلاغه نيز مىگويد :

« قلّ بنو فلان بعد ما أمروا » ( بنى فلان پس از آن كه فراوان بودند كم شدند ) و از همين معناست كه گويند « أمرهم اللّه » ( خداوند زيادشان كرد ) .

راغب ، علاوه بر اين ، در ذيل همين ماده نظريّه ابو عمرو را نيز نقل كرده است كه مىگويد : « أمرت » ، بدون تشديد در معنى « كثّرت » ( فزونى يافت ) به كار برده نمىشود ، بلكه در اين معنا گفته مىشود : « أمّرت » و « آمرت » .

در آيه نيز بر همين اساس قرائت ديگرى به تشديد حرف « م » وجود دارد : « أمّرنا مترفيها » ، يعنى مرفّهان آن آبادى را حكومت داديم ؛ و بر همين اساس است كه اين آيه نيز تفسير شده است :

انعام / 123 : « وَ كَذلِكَ جَعَلْنا فِي كُلِّ قَرْيَةٍ أَكابِرَ مُجْرِمِيها لِيَمْكُرُوا فِيها وَ ما يَمْكُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما يَشْعُرُونَ » « و بدين سان در هر آبادييى مجرمانشان را بزرگ آنان ساختيم تا در آنجا مكر كنند . اما آنان ، در حالى كه درك اين را نيز ندارند ، جز با خود مكر نمىكنند » .

115 - يفتن :

نافع از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا » .

ابن عباس گفت : « يضلّكم بالعذاب و الجهد ، بلغة هوازن » ( به لغت هوازن يعنى آن كه شما را به وسيلهء شكنجه و سختى دادن گمراه كند ) . چون نافع از او پرسيد : آيا عرب با اين مفهوم آشناست ، گفت : آرى ، آيا نشنيده‌اى شعر شاعر را :

كل امرىء من عباد اللّه مضطهد * ببطن مكّة مقهور و مفتون

يعنى : در سرزمين مكّه هر كس از بندگان خداست مورد ستم و قهر و آزار و شكنجه