الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٩٣
111 - فتيل :
طبيبى كار طبابت پيشه كند و طب را نداند و آنگاه به مريض آسيبى برساند ضامن است ) مىگويد : يعنى اين كه به مريض ضرر بزند و او را از بين ببرد . « 116 »
همهء اين معانى از مفاهيم مذكور در فرهنگها براى اين كلمه است ، و از اين نكته غافل نمىشويم كه مفهوم « مشقت » از استعمالات گوناگون اين مادّه جدا نيست : در اعنات و معانته ( به سختى انداختن ديگرى ) كه در بر دارندهء مفهوم سختگيرى و خشونت با طرف است به گونه‌اى و به طريقى كه او به مشقّت گرفتار آيد ؛ در مرض و هلاكت كه دربردارندهء مفهوم سختى تأثير و بىرحمى و سنگدلى مشقت است و در اثم و فساد كه در بر دارنده مفهوم سركشى و زياده روى شخص در خطاهاى روشن خويش است .
احتمالا در بيت شاهد نيز كلمهء عنت به معنى مشقّت و سختيى كه از اصرار آن ديگرى بر عيبجويى از گوينده و جستن لغزشها و خطاهاى او پديد مىآيد نزديكتر است . ]
111 - فتيل :
111 - فتيل :
نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « فتيلا » .
ابن عباس گفت : « الّتى تكون فى شق النّواة » ( رشته‌اى كه در شكاف هستهء خرما قرار دارد ) ؛ و آنگاه به اين بيت از شعر نابغه استشهاد كرد :
يجمع الجيش ذالألوف و يغزو * ثم لا يرزأ الأعادى فتيلا
يعنى : سپاهى از هزاران تن گرد مىآورد و به جنگ مىرود اما به اندازه رشته باريك ميان شكاف هسته‌اى خرما به دشمن شكست وارد نمىآورد .
[ اين كلمه ، تنها به همين صيغه ، در سه آيهء ذيل آمده است :
نساء / 49 : « أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُمْ بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » ؛ نساء / 77 : « قُلْ مَتاعُ الدُّنْيا قَلِيلٌ وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ لِمَنِ اتَّقى وَ لا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا » ؛ اسراء / 71 : « فَمَنْ أُوتِيَ كِتابَهُ بِيَمِينِهِ فَأُولئِكَ يَقْرَؤُنَ كِتابَهُمْ وَ لا يُظْلَمُونَ فَتِيلًا » .
به ترتيب يعنى :
- آيا نديدى آنان را كه خويشتن را پاك مىدانند ؟ بلكه اين خداوند است كه هر كس را بخواهد پاك كند و به قدر رشته‌اى كه در شكاف هستهء خرماست ستم نشوند ؛
( 116 ) ر ك : النهاية .