الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٨٨

108 - إياب :

هر « إياب » و هر « مآب » به سوى خداوند - تعالى - است .

« مرجع » و « رجعى » نيز به خداوند است .

امّا رجوع هم در معنى بازگشت به سوى او و هم در معنى بازگشت به سوى چيزى ديگر به كار مىرود :

فعل ماضى اين مادّه يك بار به « الى ربّى » و ده بار با متعلّقهاى « اليهم » ، « الى قومهم » ، « الى قومه » ، « الى ابيه » ، « الى انفسهم » ، « الى طائفة منهم » ، « الى امّك » و « الى المدينه » آمده است .

در فعل مضارع اين مادّه نيز در سى و دو مورد « رجوع الى اللّه » است ، و در مواردى رجوع به غير او نيز آمده است ، چنان كه در آيات ذيل مشاهده مىكنيم :

انبياء / 58 ، در ماجراى ابراهيم و بتها : « فَجَعَلَهُمْ جُذاذاً إِلَّا كَبِيراً لَهُمْ لَعَلَّهُمْ إِلَيْهِ يَرْجِعُونَ » « آنان را در هم شكست ، مگر بتى بزرگ را ، شايد كه آنان به او برگردند [ و كار را كار او بدانند » ] ؛ نمل / 28 : « اذْهَبْ بِكِتابِي هذا فَأَلْقِهْ إِلَيْهِمْ ثُمَّ تَوَلَّ عَنْهُمْ فَانْظُرْ ما ذا يَرْجِعُونَ » « اين نامه‌ام را براى آنان ببر و سوى آنان افكن ، آنگاه از آنان پشت كن و ببين چه پاسخى بر مىگردانند » ؛ نمل / 35 : « وَ إِنِّي مُرْسِلَةٌ إِلَيْهِمْ بِهَدِيَّةٍ فَناظِرَةٌ بِمَ يَرْجِعُ الْمُرْسَلُونَ » « من براى آنان هديه‌اى مىفرستم و مىمانم تا ببينم فرستادگان با چه باز مىگردند » ؛ سبأ / 31 : « يَرْجِعُ بَعْضُهُمْ إِلى بَعْضٍ » « به يكديگر بر مىگردند » ؛ طه / 91 : « حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنا مُوسى » « تا موسى به نزد ما باز گردد » ؛ يوسف / 46 : « لَعَلِّي أَرْجِعُ إِلَى النَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَعْلَمُونَ » « شايد به نزد مردم باز گردم شايد كه آنان بدانند » ؛ ممتحنه / 10 : « فَلا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ » « آنان را به كافران بر نگردانيد » .

فعل امر اين مادّه نيز همراه با « الى ربّك » ، « الى ربّك » و « الى ربّى » آمده و علاوه بر آن عبارت « أرجع إليهم » ، « إرجعوا إلى أبيكم » ، « و ارجعوا إلى ما أترفتم » ، « إن قيل لكم ارجعوا فارجعوا » و « يا أهل يثرب لا مقام لكم فارجعوا » آمده است .

بنابر اين مىتوان گفت : در قرآن كريم كلمه « إياب » و « مآب » مفهوم اسلامى قرآنى خاصى يافته كه رجوع به خداوند - تعالى - است و نه رجوع به چيزى جز او . آيات مشتمل بر اين كلمه نيز مىفهماند « بازگشت و فرجام حقيقى و نكو » در آخرت است : « و اللّه عنده حسن المآب » ( فرجام نيك نزد خداوند است ) ، « إليه أدعوا و إليه مآب » ( به او مىخوانم و بازگشت به