الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٧٣

99 - سديد :

دارد و اين كلمه معنى راستى و درستى نيز منظور شده است .

اصل « سدد » در زبان عربى هر چيزى است كه شكافى با آن پر و بسته شود . از همين كلمه است « سدادة » و « سدّة » به معنى چتر محافظ در برابر باران ؛ و كلمهء « سدّ » به معنى مانع و حاجز . اين ماده ، به « سداد » به معنى درستى و همچنين « سداد » به معنى توفيق رسيدن به صواب در گفتار و كردار نقل يافته است ، در حالى كه عدل تنها به حكم و داورى اختصاص دارد و نقض ظلم و جور است ، و از همين باب عدل به معنى مساوات آمده است .

با تدبّر در سياق آيات قرآنى مشتمل بر كلمهء « عدل » به تفاوت دقيق ميان « عدل » و « سديد » رهنمون مىشويم .

سياق آيات مزبور در مواردى از اين قبيل ما را به مفهوم مساوات رهنمون مىگردد :

انعام / 1 : « ثُمَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ » « سپس كسانى كه كافر شده‌اند چيزى ديگر را به جاى خداوند و برابر او قرار مىدهند » ؛ انعام / 150 : « وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَ هُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ » « از خواسته‌هاى كسانى پيروى مكن كه آيات ما را تكذيب كردند و كسانى كه به آخرت ايمان ندارند و براى پروردگار خود شريك قرار مىدهند » ؛ نساء / 3 : « فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً » « اگر بيم آن داشتيد كه عدالت نورزيد ، تنها يكى اختيار كنيد » ؛ نساء / 129 : « وَ لَنْ تَسْتَطِيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَمِيلُوا كُلَّ الْمَيْلِ » « هر چند از صميم دل بخواهيد نخواهيد توانست ميان زنان عدالت ورزيد پس هر تمايلى به دل راه مدهيد » ؛ نساء / 135 : « فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوى أَنْ تَعْدِلُوا » « در پى خواهشهاى نفس نرويد ، كه عدالت ورزيد » .

نزديك به همين معنا مفهوم « شايستگى » است ، در آيات بقره / 48 و 123 و انعام / 70 .

گاه نيز كلمهء عدل در معنى عدالت ورزيدن در قضاوت و حكم كردن و امورى همانند آن از قبيل داورى كردن و يا گواهى دادن مىآيد ، چنان كه آيات ذيل در اين مورد صراحت دارد :

مائده / 95 : « يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ » « دو نفر عادل از ميان شما بدان حكم مىكنند » ؛ نساء / 58 : « إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ إِلى أَهْلِها وَ إِذا حَكَمْتُمْ بَيْنَ النَّاسِ أَنْ