الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٦٩

97 - مخضود :

در اينجا مراد نيست ، بلكه اين كلمه به صورتى كنايى استعمال يافته و مقصود از آن « صميم دوزخ » است .

در بيت شعرى كه به عنوان شاهد آورده شده نيز حمل آن بر معنى كنايى قويتر است ، چنان كه در حديث ابوبكر نيز « امكنت من سواء الثفرة » ، ابن اثير در النهايه مىگويد : مقصود از « سواء الثغرة » وسط گودى درياست . ابن اثير در اين حديث معنى كنايى را براى اين كلمه پذيرفته و مقصود نهايى از آن را « صميم اين گودى » مىداند . البته خداوند خود به حقيقت امور آگاه است . ]

97 - مخضود :

نافع بن ازرق از معنى اين كلام خداوند - تعالى - پرسيد : « سِدْرٍ مَخْضُودٍ » .

ابن عباس گفت : « الذى ليس له شوك » ( سدرى كه خار ندارد ) ؛ و آنگاه به شعر امية بن ابى صلت استشهاد كرد :

إنّ الحدائق فى الجنان ظليلة * فيها الكواعب سدرها مخضود

« 105 » يعنى : در بهشت باغها در زير سايه‌هاى درختان قرار گرفته و آنجا دخترانى همسال هستند و سدر آنجا نيز بىخار است .

[ اين كلمه در آيهء واقعه / 28 ، درباره نعمتهاى آخرت و خوشيهاى آن آمده است : « وَ أَصْحابُ الْيَمِينِ * ما أَصْحابُ الْيَمِينِ * فِي سِدْرٍ مَخْضُودٍ * وَ طَلْحٍ مَنْضُودٍ * وَ ظِلٍّ مَمْدُودٍ » .

يعنى : اما اصحاب سعادت * و چه مىدانى كه اصحاب سعادت در چه حالند ؟ * در زير درختان سدر بىخار * و درخت موزى كه ميوه‌اش بر يكديگر چيده شده * و سايه‌اى دايم .

اين كلمه ، به ماده و صيغه ، تنها يك بار در قرآن آمده است .

امّا كلمهء « سدر » علاوه بر اين آيه در آيه سبأ / 16 نيز به كار رفته است : « وَ شَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ » « و قدرى اندك از سدر » .

از تفسير « سدر مخضود » به سدر بدون خار چنين فهميده مىشود كه اين درخت أصلا بدون خار روييده ، و اين چيزى است كه وقوع آن در بهشت امكان دارد و البته خداوند خود ، به حقيقت امور آگاه است .

( 105 ) در نسخه چاپى الاتقان ( ان الحدائق فى الجبان ظليله » آمده ، و « جبان » تصحيف « جنان » است .