الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٦

83 - دهاق :

( سرشار ) ، به رغم آن كه تفسيرى نزديك به نظر مىرسد ، در كنار آن از اين نكته نيز نبايد غافل ماند كه در زبان عربى واژهء « دهاق » براى دلالت بر پرى همراه با لبريز بودن و استمرار داشتن به كار مىرود ، و از همين معناست كه گفته مىشود : « ادّهقت الحجارة » ، وقتى كه سنگها به هم بچسبند و در هم فرو روند .

مهمتر از اين نكته آن كه ، در آيات قرآن كريم ، به رغم كثرت استعمال مادّهء « ملأ » ( هفت بار در قالب فعل ، يك بار در قالب مصدر و دو بار در قالب اسم فاعل جمع ) « كأس دهاق » تنها به اين مقام يعنى مقام سخن گفتن از بهشت متّقين در سراى جاودانگى اختصاص يافته است .

در اين ميان نكتهء جالب توجه در استعمالات مادّهء « ملأ » در قرآن اين است كه اين مادّه ، به رغم كثرت استعمال ، غالبا در سياقهايى از اين قبيل مىآيد :

- در سياق ترس و رعب : همانند آيه كهف / 18 : « لَوِ اطَّلَعْتَ عَلَيْهِمْ لَوَلَّيْتَ مِنْهُمْ فِراراً وَ لَمُلِئْتَ مِنْهُمْ رُعْباً » « اگر در آنان مىنگريستى از ايشان پشت مىكردى و مىگريختى و وجودت از ترس از آنان آكنده مىگشت » .

- در سياق وعيد : از قبيل آيهء آل عمران / 91 : « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ كُفَّارٌ فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْ أَحَدِهِمْ مِلْءُ الْأَرْضِ ذَهَباً وَ لَوِ افْتَدى بِهِ أُولئِكَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ وَ ما لَهُمْ مِنْ ناصِرِينَ » « كسانى كه كافر شدند و كافر مردند از هيچيك از آنان پذيرفته نخواهد شد كه سر تا سر زمين را از طلا پر كنند و فديهء آزادى خويش دهند . آنان را عذابى دردناك است و هيچ ياورى ندارند » .

- در سياق هشدار دادن به عذاب مجرمان در دوزخ ، و اين كه چگونه شكمهاى آنان از ميوهء درخت زقّوم پر مىشود ، چنان كه آيات ذيل در اين امر صراحت دارد :

اعراف / 18 ، خطاب به ابليس : « قالَ اخْرُجْ مِنْها مَذْؤُماً مَدْحُوراً لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ » « گفت از اينجا ، مطرود و منفور ، بيرون رو . جهنم را از هر انسانى كه از تو پيروى كند پر خواهم كرد » ؛ و همچنين آيات هود / 119 ، سجده / 13 و ص / 85 .

ق / 30 : « يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِنْ مَزِيدٍ » « روزى كه به دوزخ مىگوييم آيا پر شدى ، و پاسخ مىدهد كه آيا بيشتر هم هست ؟ » واقعه / 53 : « ثُمَّ إِنَّكُمْ أَيُّهَا الضَّالُّونَ الْمُكَذِّبُونَ * لَآكِلُونَ مِنْ شَجَرٍ مِنْ زَقُّومٍ * فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ * فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ * فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ » « آنگاه شما اى گمراهان