الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٤٤

82 - سرىّ :

سهل الخليقة ماجد ذو نائل « 80 » * مثل السرىّ تمده الانهار

يعنى : خوشخوى و بزرگوار و پر كرم و عطا بخش ، همانند جويى كه از نهرهايى بزرگ سرچشمه مىگيرد .

[ اين كلمه در آيهء مريم / 24 آمده است :

« فَناداها مِنْ تَحْتِها أَلَّا تَحْزَنِي قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا » . يعنى : كودك او را از زير ندا داد كه محزون مباش . پروردگارت از زير پايت جوى آبى روان ساخت .

اين صيغه تنها يك بار در قرآن آمده است .

اما از همين ماده است :

- فعل مضارع از مادّهء « سرى » در آيه فجر / 4 : « وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ » « و سوگند به شب ، چون روى به رفتن نهد » .

- فعل ماضى از « اسراء » در آيهء اسراء / 1 : « سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ » « منزه است خداوندى كه شبانه پيامبر خود را از مسجد الحرام . . . برد » .

- فعل امر ، پنج بار ، در فرمان الهى به لوط پيامبر در آيات هود / 81 و حجر / 65 ؛ و فرمان خداوند به موسى در آيات طه / 77 ، شعراء / 53 و دخان / 23 : « أَنْ أَسْرِ بِعِبادِي » ، « فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ » « شبانه خانواده‌ات را ببر » .

تفسير « سرىّ » به « نهر كوچك » تقريبى به ذهن است و در كنار آن از ويژگى معنايى « خفا » در همهء استعمالات اين كلمه در قرآن غفلت نمىورزيم . اين ويژگى به صورت واضح خود را در « سرى » و « اسراء » نشان مىدهد و از لفظ « تحتك » در آيهء مريم نيز به خوبى فهميده مىشود . شايد بدان دليل هم كه نهر كوچك ظاهر نيست « سرى » ناميده شده است ، گويا كه به صورتى آرام و پنهان ، مانند حركت در شب ، جريان مىيابد ، و اگر اين گونه نبود مريم بدان نيازى نداشت كه به جريان يافتن چنين نهرى در زير پايش توجّه داده شود .

البتّه برخى از مفسّران « سرى » را در آيه به « شريف » معنى كرده‌اند . در حديث أمّ زرع نيز آمده است : « فنكحت بعده سريّا » ( پس از او با انسانى شريف ازدواج كرد ) . ابن اثير مىگويد :

يعنى ارجمند و شريف ؛ و نيز گفته شده است : سخاوتمند و با مروّت ؛ و جمع آن « سراة » است ، بر خلاف قياس ، و گاه نيز حرف سين مضموم خوانده مىشود . « 81 »

راغب ميان اين دو نظريه جمع كرده ، مىگويد : خداوند - تعالى - مىفرمايد : « تحتك

( 80 ) در نسخه چاپى الاتقان « سهل الخليفه ماجد ذونائل » آمده است . ( 81 ) ر ك : النهاية .