الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٤
69 - معصرات :
قيامت ، پر بلاتر و تلختر است ) .
تفسير « ذى مرّة » به آن كس كه در كار خدا مصمّم و سختگير است ، از قبيل شرح و تقريب مىباشد . دلالت بر شدت در اين مادّه از اين پديد آمده كه در زبان عربى « امرار الحبل » گويند و مقصود از آن اين است كه ريسمان را بسيار و مكرّر بتابند و محكم سازند . آنگاه همين مفهوم ، مجازا ، به مقولهء استوار ساختن نقل يافته و مادّه « مرّة » بر آن دلالت كرده است . احتمالا نيز اين معنى از توانايى تحمل كردن شدت و تلخى نقل يافته ، چنان كه واژهء صبر از گياه تلخ صبر به دلالت بر مفهوم تحمّل ناخوشايندها و شكيبايى در برابر آنها نقل يافته است . ]
69 - معصرات :
69 - معصرات :
نافع از معنى اين كلام خداوند پرسيد : « المعصرات » .
ابن عباس در پاسخ گفت : « السّحاب يعصر بعضها بعضا فيخرج الماء من بين السحابتين » ( ابرهايى است كه همديگر را مىفشرند و از ميان دو ابر آب بيرون مىآيد ) ؛ و آنگاه به شعر نابغه استشهاد كرد :
تجرّبها الأرواح من بين شمأل * و بين صباها المعصرات الدّوامس
« 69 » يعنى : بادهاى شمال و صبا آنها را كه ابرهايى در هم فشرده و تاريك است از سويى به سويى مىبرد .
[ اين كلمه در آيه نبأ / 14 آمده است :
« وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً * لِنُخْرِجَ بِهِ حَبًّا وَ نَباتاً * وَ جَنَّاتٍ أَلْفافاً » . يعنى :
از ابرهاى به هم فشارنده آبى فراوان نازل كرديم * تا بدان وسيله دانه و گياه برويانيم * و بستانهاى در هم پيچيده پديد آريم .
اين صيغه تنها يك بار در قرآن به كار رفته ، امّا از همين مادّه كلمات ذيل نيز آمده است :
- « عصر » به معنى زمان در آيه عصر / 1 ؛ - « عصر » به معنى لغوى آن ، يعنى فشردن انگور و استخراج آب آن ، در آيهء يوسف / 36 : « إِنِّي أَرانِي أَعْصِرُ خَمْراً » « خود را ديدم كه شراب مىفشارم » ؛ - « يعصرون » در آيهء يوسف / 49 : « ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِ ذلِكَ عامٌ فِيهِ يُغاثُ النَّاسُ وَ فِيهِ يَعْصِرُونَ »
( 69 ) در ديوان نابغه ذبيانى ، چاپ بيروت اين بيت را نديده‌ام ، و اصلا در اين ديوان شعرى بدين قافيه نيست .