الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٥

40 - شهاب قبس :

حجر / 18 : « إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ مُبِينٌ » ؛ صافات / 10 : « إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ » ؛ جن / 8 و 9 : « وَ أَنَّا لَمَسْنَا السَّماءَ فَوَجَدْناها مُلِئَتْ حَرَساً شَدِيداً وَ شُهُباً * وَ أَنَّا كُنَّا نَقْعُدُ مِنْها مَقاعِدَ لِلسَّمْعِ فَمَنْ يَسْتَمِعِ الْآنَ يَجِدْ لَهُ شِهاباً رَصَداً » .

به ترتيب يعنى :

- مگر آن كه دزدانه گوش مىداد و شهابى روشن تعقيبش كرد .

- مگر آن شيطان كه ناگهان چيزى در ربود و شهابى روشن او را تعقيب كرد .

- و ما به آسمان رسيديم و آن را پر از نگهبانان قدرتمند و شهابها يافتيم * و ما در جايهايى كه مىتوان گوش داد مىنشستيم . اما اكنون هر كه گوش نشيند شهابى را در كمين خويش خواهد ديد .

سياق اين آيات كه دربارهء جن مىباشد با سياق آيهء نمل كه در آن در مقام سخن از آتشى كه موسى بديد و دلش بدان آرام شد از « شهاب قبس » ياد شده متفاوت است .

واژهء « قبس » نيز ، بتنهايى براى يك بار ديگر در سياقى همانند سياق آيهء نمل ، در آيه طه / 10 آمده است : « وَ هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ مُوسى * إِذْ رَأى ناراً فَقالَ لِأَهْلِهِ امْكُثُوا إِنِّي آنَسْتُ ناراً لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِقَبَسٍ أَوْ أَجِدُ عَلَى النَّارِ هُدىً » « آيا ماجراى موسى به تو رسيده است ، آنگاه كه آتشى ديد پس به خانواده‌اش گفت : من آتشى احساس كردم ، شايد شعله‌اى از آن برايتان بياورم يا در كنار آتش راهنمايانى بيابم » .

علاوه بر اين دو آيه ، در آيهء حديد / 13 نيز فعل مضارع از باب « اقتباس » آمده است :

« انْظُرُونا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِكُمْ » « ما را بنگريد تا از نورتان پرتوى برگيريم » .

تفسير « شهاب » به شعله تفسيرى تقريبى است و در كنار آن ، مفهوم تابندگى و برافروختگى منظور مىشود . در زبان عربى « شهب » به معنى مرواريدها و « شهب » به معنى كوهى كه فراز آن را برف پوشانده باشد آمده است . راغب در المفردات شهاب را به شعله‌اى تابنده از آتشى كه برافروخته است و نيز به شعله‌اى كه در آسمان پديد مىآيد تفسير كرده است .

امّا تفسير « قبس » به شعله‌اى كه از آتش بر گرفته مىشود ، تفسير تقريبى است كه مدلول لغوى اين مادّه آن را مىپذيرد و با آنچه در فرهنگها در اين باره آمده سازگارى و هماهنگى دارد . در القاموس آمده است : « قبس » شعله آتشى است كه از يك آتش بزرگتر بر گرفته مىشود ، همانند « مقباس » .