الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٣

39 - غدق :

انعام / 65 : « وَ يُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ » « و قدرت برخى از شما را به برخى ديگر بچشاند » ؛ نساء / 84 : « عَسَى اللَّهُ أَنْ يَكُفَّ بَأْسَ الَّذِينَ كَفَرُوا » « اميد است كه خداوند سطوت و زورگويى كسانى را كه كافر شده‌اند باز دارد » ؛ نمل / 33 : « نَحْنُ أُولُوا قُوَّةٍ وَ أُولُوا بَأْسٍ شَدِيدٍ » « ما صاحبان قدرت و صاحبان نبرد و حماسه‌اى سختيم » ؛ فتح / 16 : « سَتُدْعَوْنَ إِلى قَوْمٍ أُولِي بَأْسٍ شَدِيدٍ تُقاتِلُونَهُمْ أَوْ يُسْلِمُونَ » « به زودى به رويارويى طايفه‌اى كه قدرتى فراوان دارند فرا خوانده خواهيد شد تا با آنان بجنگيد مگر اين كه اسلام آورند » ؛ حشر / 14 : « لا يُقاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى » « آنان ، همه ، جز در دژهايى استوار يا از پشت ديوارها با شما نمىجنگند ، ميان خود قدرتى سخت دارند ، آنان را گرد هم پندارى ، در حالى كه دلهايشان از يكديگر جدا و پراكنده است » .

صحيح آن است كه هر سه واژهء « بؤس » ، « بأساء » و « بأس » به مدلول عمومى اين مادّه كه شدت و سختى است باز مىگردد ، اما « بؤس » به مفهوم سختى و بدبختى و درماندگى نزديكتر ؛ « بأس » خاص قدرت و سطوت و « بأساء » ويژهء دلالت بر ناخوشايندى و گرفتارى است ؛ اما به هر حال خداوند خود از حقيقت امر آگاه است . ]

39 - غدق :

39 - غدق :

ابن ازرق از معنى اين كلام خداوند پرسيد : « ماء غدقا » .

ابن عباس نيز پاسخ داد : « كثيرا جاريا » ( فراوان و جارى ) . چون ابن ازرق از او پرسيد :

آيا عرب با چنين مفهومى آشناست ، اين شعر شاعر را گواه آورد :

تدنى كراديس ملتفّا حدائقها * كالنّبت جاءت بها أنهارها غدقا

يعنى : بند انگشتانى را نزديك مىآورى كه باغهاى زيبايى آن در هم پيچيده است .

چونان سبزه‌زارى كه فيض نهرهايى سرشار آنها را به ارمغان آورده باشد .

[ اين كلمه در آيهء جن / 16 آمده است :

« وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً » . يعنى : اگر بر راه استوار مانده