الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٩

10 - ييأس :

وَ اللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ » « زنانى كه از شما كه از حيض شدن نوميد گشته‌اند ، اگر دربارهء ايشان مردّد باشيد ، عدّهء آنان سه ماه است و نيز كسانى كه حيض نشده‌اند » ؛ عنكبوت / 23 : « أُولئِكَ يَئِسُوا مِنْ رَحْمَتِي » « آنان از رحمت من نوميد شده‌اند » ؛ يوسف / 80 : « فَلَمَّا اسْتَيْأَسُوا مِنْهُ خَلَصُوا نَجِيًّا » « پس زمانى كه نوميد شدند ، از مشورت به كنارى رفتند » ؛ يوسف / 87 : « وَ لا تَيْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِنَّهُ لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ » « از رحمت خداوند نوميد نشويد كه جز طايفه كافران كسى از رحمت خداوند نوميد نمىشود » ؛ يوسف / 110 : « حَتَّى إِذَا اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ وَ ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جاءَهُمْ نَصْرُنا » « تا به آن زمانى كه پيامبران نوميد شدند و گمان كردند تكذيب شده‌اند يارى ما به آنان رسيد » ؛ هود / 9 : « وَ لَئِنْ أَذَقْنَا الْإِنْسانَ مِنَّا رَحْمَةً ثُمَّ نَزَعْناها مِنْهُ إِنَّهُ لَيَؤُسٌ كَفُورٌ » « و اگر از جانب خود به انسان رحمتى بچشانيم و سپس آن را از او بستانيم ، او بسيار نوميد و ناسپاس خواهد بود » ؛ فصلت / 49 : « لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ » « انسان از دعاى خير خسته نمىشود ؛ و اگر شرّى به او رسد بسيار نوميد و مأيوس است » ؛ اسراء / 83 : « وَ إِذا مَسَّهُ الشَّرُّ كانَ يَؤُساً » « و چون شرّى به او رسيد ، بسيار نوميد گشت » .

بنابر اين مشاهده مىكنيم كه در هيچيك از اين آيات نمىتواند يأس به معنى علم باشد و تنها به معنى قطع اميدوارى و قنوط است .

هيچ دور نيست كلمهء يأس در آيه رعد را نيز به همان معنايى بدانيم كه از استقراء مواضع كاربرد اين كلمه در سرتاسر قرآن به دست مىآيد . در اين صورت ، مفاد آيهء مورد اشاره تشويق مؤمنان به نوميد شدن از كافران و دل نبستن بدان خواهد بود كه همه مردم را به ايمان آوردن وادار سازند ، مگر آن كه خداوند چنين چيزى را براى آنان اراده كرده باشد .

آنچه در دو آيهء ذيل آمده است ، همين برداشت را تقويت مىكند :

يونس / 99 : « اگر پروردگارت اراده كرده بود همهء مردمان در سرتاسر زمين ايمان آورده بودند ؛ پس آيا تو مردم را مجبور مىكنى كه مؤمن باشند ؟ » انعام / 35 : « اگر خداوند اراده كرده بود همهء آنان را بر محور هدايت گرد مىآورد ؛ پس از جاهلان مباش » . سياق آيهء رعد به دلالت بر نوميدى از كافران نزديكتر است . در بيت شعرى كه به عنوان گواه نيز آورده شده همين معنا ، به عنوان قويترين احتمال ، برداشت مىشود و بر