الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٩٢

سجع و مراعات فاصله

المفردات ميان خلقت خداوند و خلقتى كه از سوى انسانها صورت بگيرد تفاوت مىگذارد و هر يك را به گونه‌اى خاصّ خود مىداند - وجهى كه به عقيدهء ما مناسبترين وجه براى آمدن واژهء « أحسن الخالقين » مىباشد اين است كه در زبان عربى از « خلق يخلق فهو خالق » صيغه « افعل » و « فعلى » ساخته نمىشود و صيغهء « اخلق » تنها از « خلق فهو خليق » ( شايسته ) مىآيد .

تقييد در صيغهء « افعل التفضيل » نيز صريحا خاصّ تميز است ، چنان كه در آيات و عباراتى از اين قبيل مشاهده مىشود : « اكبر شهادة » ، « اكثر اموالا » ، « اكثر جمعا » ، « اكثر شىء جدلا » و . . .

در همهء اين موارد مفهوم افعل التفضيل چيزى جز آن است كه از صيغهء مطلق « افعل » يا « فعلى » استفاده مىشود ؛ مگر آن كه در متن آيه به قيدى به عنوان تميز و يا به عنوان تخصّص و مقايسه تصريح شده باشد ، چنان كه در آيات ذيل مشاهده مىشود :

كهف / 103 : « قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمالًا * الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ هُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً » ؛ آل عمران / 139 : « وَ لا تَهِنُوا وَ لا تَحْزَنُوا وَ أَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ » انفال / 42 : « إِذْ أَنْتُمْ بِالْعُدْوَةِ الدُّنْيا وَ هُمْ بِالْعُدْوَةِ الْقُصْوى » ؛ اسراء / 1 : « سُبْحانَ الَّذِي أَسْرى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى » بنابر اين ، هرگاه « افعل » و « فعلى » به صورت مطلق و بدون هيچ گونه قيد و بدون ذكر مفضول آمده باشد از دلالت بر تفاضل و خصوصيت قيد بيرون مىرود و اطلاقى نامحدود را مىرساند - و البته خداوند خود به حقيقت امر آگاهتر است - و اين آيات كتاب خداست كه بر آنچه گفتيم گواهى مىدهد :

علق / 3 : « اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ » ؛ نازعات / 20 : « الْآيَةَ الْكُبْرى » ؛ نجم / 18 : « آياتِ رَبِّهِ الْكُبْرى » ؛ طه / 23 : « آياتِنَا الْكُبْرى » ؛ دخان / 16 : « الْبَطْشَةَ الْكُبْرى » ؛ نازعات / 34 : « الطَّامَّةُ الْكُبْرى » ؛ اعلى / 12 : « النَّارَ الْكُبْرى » ؛ نحل / 60 ، روم / 27 : « الْمَثَلُ الْأَعْلى » . . .