الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٩

سجع و مراعات فاصله

فعل مضارع مرفوع ، و همچنين ، اثبات حرف ياء در اسم منقوص مجرور و مرفوع ، در حالت اضافه شدن يا اقتران به حرف تعريف « ال » است .

در ردّ نظريه كسانى كه دو حرف ياء [ يسرى و بالوادى ] را در آيات سورهء فجر ، به خاطر رعايت فاصله ، محذوف دانسته‌اند همين بسنده است كه توجّه كنيم تنها در اين دو آيه نيست كه چنين دو حرفى در پايان آيه حذف شده ، تا در نتيجه بتوان از اين گروه پذيرفت كه هدف از چنين حذفى « رعايت فاصله » و « همانندى رئوس آيات » است ؛ بلكه در قرآن كريم و در اواسط جملات و در ميانهء كلام ، حرف ياء و همچنين حرف واو از فعل مضارع مرفوع معتل آخر ، و نيز حرف ياء منقوص از اسم مضاف و معرّف به ال حذف شده است ؛ همانند آنچه در آيات ذيل - بنابر قرائت حفص - مشاهده مىكنيم :

هود / 105 : « يَوْمَ يَأْتِ لا تَكَلَّمُ نَفْسٌ إِلَّا بِإِذْنِهِ » .

اسراء / 11 : « وَ يَدْعُ الْإِنْسانُ بِالشَّرِّ دُعاءَهُ بِالْخَيْرِ » .

قمر / 6 : « فَتَوَلَّ عَنْهُمْ يَوْمَ يَدْعُ الدَّاعِ إِلى شَيْءٍ نُكُرٍ » .

قمر / 8 : « مُهْطِعِينَ إِلَى الدَّاعِ يَقُولُ الْكافِرُونَ هذا يَوْمٌ عَسِرٌ » .

ق / 41 : « وَ اسْتَمِعْ يَوْمَ يُنادِ الْمُنادِ مِنْ مَكانٍ قَرِيبٍ » .

نازعات / 16 : « هَلْ أَتاكَ حَدِيثُ مُوسى * إِذْ ناداهُ رَبُّهُ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً » .

قصص / 30 : « فَلَمَّا أَتاها نُودِيَ مِنْ شاطِئِ الْوادِ الْأَيْمَنِ » .

طه / 12 : « إِنِّي أَنَا رَبُّكَ فَاخْلَعْ نَعْلَيْكَ إِنَّكَ بِالْوادِ الْمُقَدَّسِ طُوىً » .

نمل / 18 : « حَتَّى إِذا أَتَوْا عَلى وادِ النَّمْلِ قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا مَساكِنَكُمْ لا يَحْطِمَنَّكُمْ سُلَيْمانُ وَ جُنُودُهُ وَ هُمْ لا يَشْعُرُونَ » .

روم / 53 : « وَ ما أَنْتَ بِهادِ الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ » .

بقره / 186 : « وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي . . . » .

صافات / 163 : « إِلَّا مَنْ هُوَ صالِ الْجَحِيمِ » .

الرحمن / 24 : « وَ لَهُ الْجَوارِ الْمُنْشَآتُ فِي الْبَحْرِ كَالْأَعْلامِ » .

تكوير / 15 : « فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ * الْجَوارِ الْكُنَّسِ » .

در اين آيات و نظاير آنها جايى براى اين سخن نيست كه حرف ياء منقوص مضاف يا معرّف به « ال » و حرف واو يا ياء آخر فعل مضارع مرفوع معتلّ الّلام به خاطر رعايت فاصله و يا همانندى رئوس آيات حذف شده است . در اين گونه آيات ممكن است چنين به ذهن برسد