الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٤

شروع با واو قسم

كسانى كه قسم ياد مىكنند نيز مشركان هستند كه در روز قيامت چنين سوگند مىخوردند و قسم نيز بر همان معناى اصلى خود يعنى اقرار گرفتن از مخاطب است . . .

اين در حالى است كه واو قسمى كه در ابتداى سوره‌ها يا آيه‌ها مىآيد ، آن كه در همه اين موارد سوگند ياد مىكند خداوند سبحان است .

در چهار مورد نيز واو قسم با « ربّ » آمده و البته اين موارد در آياتى است كه در آغاز سوره واقع نشده‌اند و حرف واو نيز در ابتداى جمله قرار نگرفته ، بلكه پس از حرف « فاء » يا « فلا » يا « اى » آمده است :

ذاريات / 23 : « فَوَ رَبِّ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ إِنَّهُ لَحَقٌّ مِثْلَ ما أَنَّكُمْ تَنْطِقُونَ » « پس سوگند به پروردگار آسمان و زمين كه اين حق است ، به سان آنچه شما سخن مىگوييد » .

حجر / 92 : « فَوَ رَبِّكَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * عَمَّا كانُوا يَعْمَلُونَ » « پس سوگند به پروردگارت كه از همهء آنها دربارهء آنچه مىكردند خواهيم پرسيد » .

نساء / 65 : « فَلا وَ رَبِّكَ لا يُؤْمِنُونَ حَتَّى يُحَكِّمُوكَ فِيما شَجَرَ بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً » « نه ، سوگند به پروردگارت كه ايمان نياورده‌اند مگر زمانى كه در نزاعى كه ميان آنهاست تو را داور قرار دهند و از حكمى كه تو مىدهى هيچ دلگير نشوند و سراسر تسليم تو باشند » .

يونس / 53 : « وَ يَسْتَنْبِئُونَكَ أَ حَقٌّ هُوَ ، قُلْ إِي وَ رَبِّي إِنَّهُ لَحَقٌّ وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ » « و از تو مىپرسند آيا اين حق است . بگو : آرى ، به پروردگارم سوگند اين براستى حق است و شما اعجاز نتوانيد كرد » .

در تمامى اين چهار آيه قسم بر همان وجه اصلى خود يعنى تأكيد ، تقرير و بزرگداشت آمده است .

زمانى كه قسم به واو همراه با كلمه « ربّ » در چهار مورد ، همراه با كلمه « اللّه » ، در يك مورد ، و همراه با كلمه « ربّنا » در يك مورد ، و همه بر وجه و مقصود اصلى خود آمده ، و از ديگر سوى تنها با « ليل » ، سوگند به واو شش مرتبه تكرار شده و در همهء اين موارد « واو » در صدر آيه قرار گرفته است ؛ اين امر مىطلبد در بر داشت علماى تفسير و بلاغت مورد بازنگرى قرار گيرد ، مبنى بر اين كه واو قسم در اين موارد به منظور اعلام عظمت آنچه پس از واو قرار گرفته - يعنى چيزهايى چون شب و روز و چاشتگاه و سپيده دم و انجير و زيتون - آمده است از اين جهت كه به هيچ وجهى نمىتوان عظمت اين پديده‌ها را با عظمت پديد آورنده - جلّ جلاله - مقايسه كرد .