الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٩

استغنا از فاعل

( كهف / 99 ، مؤمنون / 101 ، يس / 51 ، زمر / 68 ، ق / 20 الحاقة / 23 ، انعام / 73 ، طه / 102 ، نحل / 87 ، نبأ / 18 . . . )

گاه نيز طريقهء استغناى از فاعل در آيات قرآن ، آنجا كه از آخرت بحث مىشود ، اسناد فعل به غير فاعل است ، خواه با استفاده از ابواب مطاوعه و خواه با استفاده از اسناد مجازى ؛ چنان كه در آيات ذيل مشاهده مىشود :

قمر / 1 : « اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَرُ » « آن لحظه نزديك شد و ماه دو پاره گرديد » .

رحمن / 37 : « فَإِذَا انْشَقَّتِ السَّماءُ فَكانَتْ وَرْدَةً كَالدِّهانِ » « پس زمانى كه آسمان شكافته شود و به رنگى سرخ چون رنگ چرم در آيد » .

انفطار / 1 ، 2 : « إِذَا السَّماءُ انْفَطَرَتْ * وَ إِذَا الْكَواكِبُ انْتَثَرَتْ » « آن هنگام كه آسمان بشكافد و آن هنگام كه ستارگان پراكنده گردند » .

انشقاق / 1 ، 2 : « إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ * وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها وَ حُقَّتْ * وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ * وَ أَلْقَتْ ما فِيها وَ تَخَلَّتْ » « چون آسمان شكافته شود و فرمان پروردگار خويش پذيرد ، و حق بود كه چنين كند ، و چون زمين كشيده شود و آنچه را در آن است بيرون افكند و خالى شود » .

ق / 44 : « يَوْمَ تَشَقَّقُ الْأَرْضُ عَنْهُمْ سِراعاً » « روزى كه زمين شتابان بشكافد و آنان را بيرون افكند » .

طور / 9 ، 10 : « يَوْمَ تَمُورُ السَّماءُ مَوْراً * وَ تَسِيرُ الْجِبالُ سَيْراً » « روزى كه آسمان سخت بچرخد و كوهها به شتاب روان شود » .

دخان / 10 : « فَارْتَقِبْ يَوْمَ تَأْتِي السَّماءُ بِدُخانٍ مُبِينٍ » « در انتظار روزى باش كه دودى آشكار پديد آورد » .

قيامت / 7 ، 10 : « فَإِذا بَرِقَ الْبَصَرُ * وَ خَسَفَ الْقَمَرُ * وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ * يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ » « زمانى كه چشمها خيره شوند و ماه تيره گردد و مهر و ماه گرد آورده شوند ؛ در آن روز انسان مىگويد : راه گريز كجاست » .

زلزال / 1 - 4 : « إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها * وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها * وَ قالَ الْإِنْسانُ ما لَها * يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها » « آنگاه كه زمين بدان زلزلهء خاص خويش بلرزد و زمين سنگينيهاى خود را برون ريزد ، و انسان بگويد اين را چه مىشود ، در آن روز زمين خبرهاى خويش را گويد » .

واقعا عجيب است كه چنين پديده‌اى مربوط به اسلوب تنها در يك مورد و در بحث از يك مسئله كه عموميّت داشته باشد ، اما با وجود اين او به رغم وضوحى كه هدفدار است و به