الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤١

خشوع و خشيت خضوع و خوف

ق / 33 ، انبياء / 49 ، فاطر / 18 ، ملك / 13 ، رعد / 21 و مؤمنون / 57 .

بيّنة / 8 : « رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ - « خداوند از آنان خشنود است و آنان نيز از خدا خشنودند ، و اين براى كسى است كه از پروردگار خويش خشيت داشته باشد » .

نازعات / 19 : وَ أَهْدِيَكَ إِلى رَبِّكَ فَتَخْشى - « و تو را به سوى پروردگارت رهنمون شوم و خشيت برى » .

احزاب / 37 : وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ - « و از مردم بيم دارى ، در حالى كه خداوند سزاوارتر است كه از او خشيت برى » ؛ و همچنين : مائده / 3 و 44 ، توبه / 13 ، بقره / 150 و نساء / 77 .

توبه / 18 : وَ لَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ - « از هيچكس جز خداوند خشيت نبرد » .

آل عمران / 173 : الَّذِينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إِيماناً وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكِيلُ - « كسانى كه مردمى به آنان گفتند : مردم عليه شما گرد آمده‌اند از آنان بيم بريد ؛ پس اين گفته بر ايمان آنان بيفزود و گفتند : خداوند ما را عهده‌دار است و او خوب عهده‌دارى است » .

در قرآن كريم فعل خشيت به فاعلهاى ذيل اسناد داده شده است : كسانى كه رسالتهاى الهى را ابلاغ مىكنند ، كسانى كه از ذكر يا قرآن پيروى كرده‌اند ، مؤمنان ، عالمان ، كسانى كه خداوند از آنان خشنود است و آنان نيز از خداوند خشنودند . . .

بنابر اين آنجا كه خشيت از خداوند از كوه انتظار داشته شده - چنان كه در سورهء حشر آمده است - و آنجا كه چنين چيزى از سنگ انتظار داشته شده - چنانچه در بقره / 74 مىگويد برخى از سنگهاست كه از خشيت خداوند فرو مىافتد - در چنين شرايطى ، اين اوج بلاغت و زيبايى بيان قرآن است كه حيات را در جسم بىجان مىدمد و آن را چنان قرار مىدهد كه احساس و انفعال داشته باشد و از آن خشيت خداوند و خشوع انتظار رود .

خشوع نيز چيزى نيست كه از كوه جامد ساخته باشد ؛ زيرا از افعال دل است و زمانى كه در صدا يا چهره يا ديده خضوع پديدار شود اين نمادى از خشوع دل مىباشد .

بيان قرآنى چنان كه در استعمال واژهء خشيت داراى سياق مشخّصى بود در استعمال واژهء خشوع نيز داراى همين سياق است : يعنى اين كه هر خشوعى در برابر خداوند تعالى است و در وصف و تبيين حالت مؤمنان در زندگى اين دنيا مىآيد ؛ و اين امر در همه جا عموميّت دارد و هيچ آيه‌اى از اين قاعده بر كنار نيست ، چنان كه صريح آيات قرآن گواهى مىدهد :