الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٤

حلف و قسم

شترى كه در سنش ترديد باشد ؛ و مىگويد : « كميت محلفة » ، براى اسبى كه رنگش ميان سياه و سرخ ناخالص باشد ؛ و مىگويد : « كميت غير محلفة » براى اسبى كه رنگش ميان سياه و سرخ خالص باشد . همچنين گفته‌اند : « حضار و الوزن محلفان » ، دو ستارهء حضار و وزن كه قبل از سهيل طلوع مىكنند و با طلوع هر كدام انسان گمان مىكند كه اين همان سهيل است « محلف » - يعنى گول زننده و ترديدآور - هستند .

اكنون آيا مىتوان گفت هر جا در شعرى كلمهء حلف در موردى جز ترديد و شك به كار رفته از باب « ضرورت شعر » است ؟

ما والاترين بيان و بلاغت را كه در آيات متنى موثّق و استوار متجلّى است داور قرار مىدهيم و استقراى تام در اين بيان گواهى مىدهد كه دو واژهء « حلف » و « قسم » مرادف يكديگر نيستند .

مادّهء « ح ، ل ، ف ، » در سيزده مورد در قرآن به كار رفته كه همهء آنها ، بدون استثناء در مقام سوگند شكستن است .

در اغلب موارد نيز اين فعل به منافقين اسناد داده شده است ، از قبيل آنچه در آيات سورهء توبه كه پرده از چهرهء تزوير نفاق بر مىدارد مشاهده مىكنيم :

وَ سَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنا لَخَرَجْنا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكاذِبُونَ - « و سوگند خواهند خورد كه اگر مىتوانستيم همراه شما روانهء جهاد مىشديم : آنان خود را به هلاكت مىافكنند و خداوند مىداند كه آنها واقعا دروغگويند » ( 42 ) .

وَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَ ما هُمْ مِنْكُمْ - « و به خداوند سوگند مىخورند كه حقيقتا از شمايند ، در حالى كه از شما نيستند » ( 56 ) .

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَكُمْ لِيُرْضُوكُمْ ، وَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَحَقُّ أَنْ يُرْضُوهُ إِنْ كانُوا مُؤْمِنِينَ - « به خداوند سوگند مىخورند تا شما را خشنود كنند ، در حالى كه خدا و رسول او سزاوارترند كه خشنودش كنند ، اگر كه آنان ايمان داشتند » ( 62 ) .

يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ ما قالُوا وَ لَقَدْ قالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ إِسْلامِهِمْ - « به خداوند سوگند خورند كه نگفته‌اند ، در حالى كه يقينا كلمه كفر را بر زبان آورده و پس از مسلمانى كافر شده‌اند » ( 74 ) .

يَحْلِفُونَ لَكُمْ لِتَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنْ تَرْضَوْا عَنْهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يَرْضى عَنِ الْقَوْمِ الْفاسِقِينَ - « براى شما سوگند خورند تا از آنان خشنود شويد . پس اگر شما هم از آنان خشنود شويد ، اين خداوند است كه از مردمى كه فسق كردند خشنود نمىشود » ( 96 ) .