الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٧

1 حروف مقطّعه و راز نهفته در حروف

آنچه گذشت جملات خبرى منفى به « ليس » در قرآن است .

اما در مورد جملات استفهامى در همه جا خبر منفى به « ليس » همراه با حرف « باء » آمده و حتّى يك مورد نيز استثنا ندارد ؛ و در هيچكدام از آياتى كه دربردارندهء چنين جملاتى است احتمال نفى يا تأكيد نفى وجود ندارد ، بلكه در همهء آنها نفى نقض شده و مضمون به صورت يك اثبات مؤكّد و تقرير الزام آور درآمده است .

اين تقرير و اثبات به حدّى مىرسد كه حتّى نياز به پاسخ براى آنچه از آنان پرسيده شده را نيز از بين مىبرد يا تنها مىبايست با كلمهء « بلى » پاسخ داد كه اختصاصا در مواردى كه از چيزى در قالب يك جملهء منفى پرسش مىشود و حقيقت آن اثبات است به كار مىرود .

اكنون شايسته است به تأمّل در آياتى از قرآن بپردازيم كه در آنها جملات استفهامى منفى به « ليس » آمده و خبر آنها نيز صريح و غير مؤوّل است .

انعام / 30 : « وَ لَوْ تَرى إِذْ وُقِفُوا عَلى رَبِّهِمْ قالَ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَ رَبِّنا » انعام / 53 : « أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِالشَّاكِرِينَ » اعراف / 172 : « وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ ، قالُوا بَلى شَهِدْنا » هود / 81 : إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَ لَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ عنكبوت / 10 : أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِما فِي صُدُورِ الْعالَمِينَ يس / 81 : أَ وَ لَيْسَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يَخْلُقَ مِثْلَهُمْ ، بَلى وَ هُوَ الْخَلَّاقُ الْعَلِيمُ زمر / 36 : أَ لَيْسَ اللَّهُ بِكافٍ عَبْدَهُ وَ يُخَوِّفُونَكَ بِالَّذِينَ مِنْ دُونِهِ وَ مَنْ يُضْلِلِ اللَّهُ فَما لَهُ مِنْ هادٍ زمر / 37 : أَ لَيْسَ اللَّهُ بِعَزِيزٍ ذِي انْتِقامٍ احقاف / 34 : وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ قالُوا بَلى وَ رَبِّنا قيامت / 40 : أَ لَيْسَ ذلِكَ بِقادِرٍ عَلى أَنْ يُحْيِيَ الْمَوْتى تين 7 / 8 : فَما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بِالدِّينِ أَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحاكِمِينَ .

در همهء اين آيات نفى ظاهر در جمله نقض شده و به صورت اثبات قاطع و تقرير محض درآمده است . آيا در اين آيات - چنان كه علماى بلاغت مىگويند - معنى تقرير و اثبات از خروج استفهام از معنى حقيقى و اصلى خود ناشى شده است ؟

ميان علماى بلاغت معروف است كه استفهام گاه از معنى اصلى خود خارج مىشود و چنين معنى تقرير و اثباتى را افاده مىكند ، چنان كه گاه معانى ديگرى از قبيل استرحام ، تضرّع ،