الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١٩٢

1 حروف مقطّعه و راز نهفته در حروف

غالب و در برخى ضرورت است ، عادت فنّ اعراب بر اين قرار گرفته كه عمل اين حرف را تنها به لفظ - و نه به معنا - محدود مىسازند .

با استقراى موارد خبر « ما و ليس » در قرآن ، بسيار با اين پديده روبرو مىشويم كه اين باء كه قائل به زيادت آن شده‌اند در خبر مفرد صريح غير مؤوّل ما و ليس آمده است . من موارد آمدن باى زائد در خبر صريح و مفرد « ليس » را شمرده و دريافته‌ام كه شمار آنها بيست و سه مورد است ، در مقابل تنها سه مورد كه در آنها خبر ليس بدون باى زائد آمده است و اين سه موضع نيز عبارتند از آيات نساء / 94 ، هود / 8 ، رعد / 43 ؛ و اينها در سياق خاصى هستند كه به تأمل در آنها نيز خواهيم پرداخت .

همچنين خبر صريح مفرد « ما » غالبا همراه همين باى زائد مىآيد ، مگر اين كه « ما » نافيه دانسته و همراه با فعل « كان » خوانده شود و خبر صريح مفردى كه پس از كان مىآيد منصوب به كان و غير مقترن به باى زائد باشد ، و اين در آيات ذيل مصداق دارد :

بقره / 16 : وَ ما كانُوا مُهْتَدِينَ ، و همچنين انعام / 144 و يونس / 45 آل عمران / 67 : ما كانَ إِبْراهِيمُ يَهُودِيًّا وَ لا نَصْرانِيًّا اعراف / 7 : فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيْهِمْ بِعِلْمٍ وَ ما كُنَّا غائِبِينَ انعام / 23 : إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ انفال / 33 : وَ ما كانَ اللَّهُ مُعَذِّبَهُمْ وَ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ انفال / 53 : ذلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَكُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ ؛ يوسف / 111 : ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى اسراء / 15 : وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا اسراء / 20 : وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً كهف / 51 : وَ ما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً مريم / 64 : وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا شعراء / 8 : وَ ما كانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ ، و همچنين آيه‌هاى 67 ، 103 ، 121 ، 139 ، 158 ، 174 و 190 ؛ شعراء / 209 : ذِكْرى وَ ما كُنَّا ظالِمِينَ نمل / 32 : ما كُنْتُ قاطِعَةً أَمْراً حَتَّى تَشْهَدُونِ قصص / 45 : وَ ما كُنْتَ ثاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ قصص / 59 : وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ