الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٥

4 علماى بلاغت و اعجاز بيانى گامهايى در اين راه

34 ) .

از ديگر فنون بديع فنّ ترصيع و آن خود بر چند گونه است . . .

از آن جمله است اين شعر امرؤ القيس :

مخش مجش مقبل مدبر معا * كتيس ظباء الحلّب العدوان

يعنى : در يك زمان هم حمله مىآورد و هم مىگريزد و هم روى مىكند و هم پشت مىنمايد به سان آهو بره‌اى بيابانى كه از سويى به سويى مىدود .

و از همين قبيل است بسيارى از مقدمات ابو نواس :

يا منّة امتنها السكر * ما ينقضى منى لها الشكر

يعنى : مستى چه منّتها كه بر من دارد : و هرگز سپاس آن به پايان نتوانم برد .

باقلانى پس از ذكر اين نمونه‌ها شاهدى از قرآن براى ترصيع نياورده ، همچنان كه در تعدادى ديگر از فنون بديع نيز تنها به آوردن شواهدى از شعر و نثر عربى بسنده كرده و شاهدى از قرآن نياورده است ، فنونى از قبيل : مساوات ، مبالغه ، صحّت تفسير ، تكافؤ و كنايه و تعريض ، اعتراض ، رجوع ، استثناء و . . .

هنگامى كه ، در بحث باقلانى دربارهء فنون بديع ، به جستجوى نكته‌اى در اسرار اعجاز و يا نكته‌اى بلاغى در مورد شواهد قرآنيى كه آورده است بر مىخيزيد چنين گفتارى را پيش روى خود مىيابيد :

در اين كلمات قرآن بنگر ، كه هر كدام در نورانيّت و بلندى مرتبه به سان ستاره و در درخشش به سان ياقوتى در ميان دانه‌هاى يك رشته است . « 22 »

در اين كلمات خداوند چه مىبينى كه مىگويد :

إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلا فِي الْأَرْضِ - « فرعون در زمين طغيان و تكبّر پيشه كرد » ( قصص / 4 ) .

اين آيه در بردارندهء كلماتى است كه درخشش و روشنى آنها چنان است كه مىبينى ، و روانى و جلوه‌گرى آنها چنان كه مشاهده مىكنى ، و تابش و جلاى آنها چنان كه به عيان شاهدى و فصاحت آنها چنان كه مىدانى . . .

در اين كلمات چهارگانه كه در كنار يكديگر قرار گرفته‌اند و از تجلّى قدرت و

( 22 ) همان ، ص 293 .