الإعجاز البياني للقرآن ( اعجاز بيانى قرآن ) ( فارسى ) — الصفحة ١١٤

4 علماى بلاغت و اعجاز بيانى گامهايى در اين راه

موازنه را يكى از فنون بديع مىشمارند و آن از قبيل اين گفته عرب است كه « اصبر على حرّ اللقاء و مضض النزال و شدّة المصاع » . يعنى : در برابر شعلهء پر التهاب نبرد و آتش فروزان جنگ و سختى پيكار شكيبايى ورزيد .

از همين قبيل است گفته امرؤ القيس :

« سليم الشظا عبل الشوى شنج النّسا * له حجبات مشرفات على الفال

يعنى : او را استخوان زانويى سالم ، دست و پايى ستبر و قوى و كف پاهايى به هم چروكيده است . سر استخوان سرين او بر روى رگ خم شده است .

و نظير اين گفته است آن آيات قرآن كه « و السّماء ذات البروج و اليوم الموعود و شاهد و مشهود » - « سوگند به آسمان كه داراى برجهاست و سوگند به روز موعود ، و سوگند به شاهد و مشهود » ( بروج / 1 - 3 ) .

صحّت تقسيم از ديگر فنون بديع است و از آن قبيل است سخن نصيب . . . ، گفتهء آن ديگرى . . . ، گفتهء مقنع كندى . . . و گفتهء عروة بن حزام . . .

و از همين قبيل است كلام خداوند عز و جل :

اللَّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُوا يُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُماتِ إِلَى النُّورِ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ - « خداوند ياور كسانى است كه ايمان آورده‌اند ، آنان را از ظلمتها به نور مىبرد ، و كسانى كه كافر شده‌اند ياوران ايشان بتانند كه آنها را از نور به ظلمتها مىبرند » ( بقره / 257 ) .

تكميل و تقسيم نيز از ديگر فنون بديع و از آن جمله است اين سخن آن گوينده كه « و ما عسيت أن أشكرك على مواعيد لم تشن بمطل ، و مرافد لم تشب بمنّ ، و بشر لم يمازجه ملق ، و لم يخالطه مذق » ، يعنى چگونه توانم تو را سپاس گويم بر آن وعده‌هايى كه زشتى به تأخير افكندن بر دامانش ننشسته ، و آن عطايايى كه هرگز به منّت نيالوده و آن خوشروئيى كه هرگز به تملّق در نياميخته و با رياكارى قرين نشده است » . . .

از همين قبيل است سخن نافع بن خليفه :

رجال اذا لم يقبلوا الحقّ منهم * و يعطوه عادوا بالسيوف القواطع

يعنى : مردانى كه چون حق آنان پذيرفته و به ايشان داده نشود با شمشيرهاى برنده به ميدان باز آيند .

از همين نمونه است كلام خداوند - عز و جل - كه « إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ » - « خداست كه مىداند آن لحظه كى فرا رسد .

اوست كه باران را فرو مىفرستد ، او از آنچه در رحمهاست آگاه است » ( لقمان /