رسائل الشجرة الإلهية في علوم الحقائق الربانية — الجزء ١، الصفحة ٠.٣٤
6 - خوارزمي ، أبو عبد اللّه محمّد بن أحمد ( قرن چهارم )
4 - ابن نديم ، أبو الفرج محمّد بن إسحاق ( أواخر قرن چهارم )
4 - ابن نديم ، أبو الفرج محمّد بن إسحاق ( أواخر قرن چهارم )
ابن نديم ، أبو الفرج محمّد بن إسحاق نيز از كساني است كه با فهرست كردن كتب مختلف علوم گوناگون وشمارش شعبات دانشهاى مختلف روزگار خويش ، در اثر بسيار ارزشمند الفهرست به صورت غير مستقيم به تقسيم علوم همّتگماشته است .
5 - أبو الحسن عامري ( متوفى 381 ه ق )
5 - أبو الحسن عامري ( متوفى 381 ه ق )
عامري ، أبو الحسن ، محمّد بن يوسف مبناى تقسيم علوم را عقل ووحى قرار داده وعلوم را به دو قسم تقسيم كرده است :
1 - علوم ملّى ( شرعي ) . 2 - علوم حكمي .
علوم ملّى سه قسم است :
1 - حسّى ( كه كار محدّثين است ) .
2 - عقلي ( كه كار متكلّمين است ) .
3 - مشترك ( كه كار فقها است ) وكلمه ابزار كار آنها است .
علوم حكمي نيز سه قسم است :
1 - حسّى ( كه مورد تحقيق طبيعيون است ) .
2 - عقلي ( كه كار الهيون است ) .
3 - مشترك ( كه كار رياضيون است ) ومنطق ابزار آنهاست « 1 »
.
6 - خوارزمي ، أبو عبد اللّه محمّد بن أحمد ( قرن چهارم )
6 - خوارزمي ، أبو عبد اللّه محمّد بن أحمد ( قرن چهارم )
أبو عبد الله محمّد بن أحمد خوارزمي كه معاصر عامري است ، در كتاب مفاتيح العلوم « 2 »
مبناى خود را در تقسيم علوم بر علوم شريعت وعلوم غير عرب ( وبه عبارتى عرب وغير عرب ) نهاده است وچنان كه روشن است با مبناى پيشينيان
( 1 ) . أبو الحسن عامري ، الاعلام بمناقب الإسلام ، تحقيق دكتر احمد عبد الحميد غراب ، همراه با ترجمهء فارسي ، مركز نشر دانشگاهى ، 1376 .
( 2 ) . وى اين كتاب را بين سالهاى 367 - 372 ق ، براي أبو الحسين عبد الله عتبى ، وزير نوح دوم سامانى ( نوح به منصور ) تأليف كرده است .