يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٦٠

نهضت آزادى بخش اسلام

بوذرجمهر و انوشيروان ) .

عامل ديگر كه آن نيز [ مربوط ] به طبقهء آزادى از دست داده است اسارت عقلى است كه قرآن كريم با آن نيز سخت مبارزه كرده است ( 1 ) .

ارزش آزادى .

( ر . ك : نمرهء 4 ) :

2 . آزادى براى بشر فوق العاده امر مقدسى به شمار مىرود . بعضى آن را بالاترين نعمتها دانسته‌اند ، و حال آنكه چنين نيست .

ترقى و تجلى فكر و عمل انسان :

زيرا آزادى جز نبودن مانع و سد براى ترقى و تجلى فكر و عمل بشر چيزى نيست و حال آنكه فرهنگ و عوامل آموزش و پرورش و همچنين امنيت اثر كمترى ندارد . براى يك گل ، نبودن مانع و سد براى رشد و ترقى آنقدر مهم نيست كه وجود عامل رشد و تربيت و نبود عامل ناامنى مهم است . ولى اين در زندگى بشر نكتهء خاصى دارد كه چرا [ آزادى ] چنين جايگاهى را گرفته است و تا اين حد مقام بلندى را پيدا كرده است كه بعضى حتى مىخواهند آن را بپرستند ، بالاترين نعمتها ، اصل و مادر همهء سعادتها و همهء موفقيتها دانسته‌اند ( 2 ) . آن اين است كه بشر اين نعمت را هميشه از هر نعمت ديگر كمتر داشته است ، سلب اين نعمت را از ناحيهء همنوعان خود داشته است نه از ناحيهء سيل و زلزله و طوفان و و با ، آنها را چاره پذيرتر از اين مىدانسته است و حق هم داشته است .

فرشتگان از روز اول همين نقطهء ضعف را در بشر ديدند كه گفتند : * ( أَتَجْعَلُ فيها من يُفسِدُ فيها . . . ) *

چاره ناپذيرى عدم امنيت افراد از ناحيهء يكديگر از ناحيهء خلقت :

و اين حالت از ناحيهء خلقت چاره پذير هم نيست . اختيار و آزادى طبيعى هر فرد و امكان تجاوز افراد به يكديگر جزء جوهر ذات انسان است ، و كمال انسانيت جز با اختيار و آزادى هر فرد در كار خود نمىباشد ، و الَّا انسان در سطح حيوانات سقوط مىكند ، اين اختيار

( 1 ) . تكرار است ، قبلًا به آن اشاره شده است . ( 2 ) . گفتند : « بهشت آنجاست كازارى نباشد . . . »