يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٨

ذمّ انسان در قرآن

ذمّ انسان در قرآن

مختار و يك موجود خلَّاق و مريد و انتخابگر و اختياركنِ خوب شده است ، مثل « إنّا هَدَيْناه السَّبيلَ إمّا شاكِراً وَإمّا كَفوراً » يا « وَالْعَصْرِ . إنَّ الإنْسانَ لَفى خُسْرٍ . إلَّاالَّذينَ امَنوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ » .

و اما ذم انسان همه مربوط به قوس صعود است و از انتخاب بد و اختيار بد او انتقاد مىشود ، از اينكه رسالت خويش را بد انجام داده انتقاد مىشود .

به نظر مىرسد همين وجه صحيح است ، زيرا مذمتهاى انسان همه از نوع ملامت و سرزنش است كه چرا اينچنين هستى ، و چرا آنچنان كه بايد نيستى ( 1 ) .

ذمّ انسان در قرآن

1 . * ( يا أيُّهَا الإنْسانُ ما غَرَّكَ بِرَبِّكَ الْكَريمِ . ألَّذى خَلَقَكَ فَسَوّيكَ فَعَدَلَكَ . ) *

2 . * ( إنَّ الإنْسانَ خُلِقَ هَلوعاً . إذا مَسَّه الشَّرُّ جَزوعاً . وَإذا مَسَّه الْخَيْرُ مَنوعاً . ) *

3 . * ( زُيِّنَ لِلنّاسِ حُبُّ الشَّهَواتِ من النِّساءِ وَالْبَنينَ . . . ) *

4 . * ( وَإذا مَسَّ الإْنْسانَ الضُّرُّ دَعانا لِجَنْبِه أوْقاعِداً أوْقائِماً قُتِلَ الإنْسانُ ما أكْفَرَه . ) * ( عبس ، 17 ) .

5 . * ( وَكانَ الإنْسانُ عَجولًا ) * . ( الاسراء ، 11 ) .

6 . * ( وَكانَ الإنْسانُ قَتوراً ) * . ( الاسراء ، 100 ) .

7 . عطف به نمرهء 4 : * ( فَأمَّا الإنْسانُ إذا مَا ابْتَليه رَبُّه فَأكْرَمَه وَنَعَّمَه فَيَقولُ رَبّى أكْرَمَنِ . وَأمّا إذا مَا ابْتَليه فَقَدَرَ عَلَيْه رِزْقَه فَيَقولُ رَبّى أهانَنِ . ) *

8 . * ( إنَّه كانَ ظَلوماً جَهولًا إنَّ الإنْسانَ لَظَلومٌ كَفّارٌ . ) *

9 . * ( إنَّ الإنْسانَ لِرَبِّه لَكَنودٌ . وَإنَّه عَلى ذلِكَ لَشَهيدٌ . وَإنَّه لِحُبِّ الْخَيْرِ ) *

( 1 ) . اين مطلب را به تعبير ديگر هم مىشود گفت و آن اينكه مدح انسان مربوط است به دو جهتى كه گفته شد و ذم انسان مربوط است به انسان منهاى ايمان و يا انسان جدا از خدا و بيگانه با خدا كه از نظر قرآن مستلزم بيگانگى با خود مىشود و آن همان گمراهى انسان است و گم كردن خود است .